Πανελλαδική δράση για την άμεση απελευθέρωση του Θ. Ηλιόπουλου

για το Θοδωρή

Συνέντευξη του απεργού πείνας Θοδωρή Ηλιόπουλου στην Ελευθεροτυπία και τη Ντίνα Δασκαλοπούλου:

Οκτώ μήνες προφυλακισμένος για τα γεγονότα του Δεκέμβρη, τον τελευταίο και σε απεργία πείνας. Η αναμενόμενη αποφυλάκιση τον Ιούλιο δεν ήρθε, το θέατρο παραλόγου των κατηγοριών συνεχίστηκε και ο Θοδωρής παραμένει έγκλειστος. Αλλά αγωνιστής. Αυτή τη φορά «όπλο» του, το ίδιο του το σώμα. Μας μίλησε τηλεφωνικά από τις φυλακές Κορυδαλλού. Εκεί απ' όπου βλέπει το εκδικητικό πρόσωπο του κράτους, την Ελλάδα της βίας και της καταστολής, αλλά και μια άλλη Ελλάδα της ανήσυχης νεολαίας, της αλληλεγγύης, της πίστης σε ιδανικά. Επιμένοντας στην αθωότητά του και στα πιστεύω του. Πληρώνοντας ακριβά και για τα δυο.

Ακούω τη φωνή του με διακοπές από μεγάφωνα που ουρλιάζουν διαταγές και παραγγέλματα στους φυλακισμένους του Κορυδαλλού. Είναι εξαιρετικά ευγενής, χαμηλών τόνων, δυνατός μέσα στην αδυναμία του. Εύθραυστος πια, αλλά αποφασισμένος, στην καρδιά του Αυγούστου που δεν υπάρχουν ειδήσεις, δίνει τη μάχη για την ελευθερία του με το μοναδικό όπλο που του έχει απομείνει: το ίδιο του το σώμα. Για πάνω από ένα μήνα, ο μοναδικός τώρα πια φυλακισμένος του Δεκέμβρη, είναι σε απεργία πείνας. Παρόλο που έχει χάσει 12 κιλά, η πίεσή του έχει πέσει και παθαίνει υπογλυκαιμικά σοκ και παρόλο που οι γιατροί επιμένουν πως τώρα πια μπορεί να πάθει μη αναστρέψιμες βλάβες σε ζωτικά όργανά του, η διεύθυνση των φυλακών αρνείται να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο. Ο Θοδωρής Ηλιόπουλος δηλώνει αθώος. Ενας όμηρος.

Το κράτος σε διώκει για ποινικά αδικήματα, κακουργήματα και πλημμελήματα, και σε θεωρεί τόσο επικίνδυνο που δεν σε αποφυλακίζει με περιοριστικούς όρους. Πώς νιώθεις γι' αυτό; «Από τις 18 Δεκεμβρίου βρέθηκα πρωταγωνιστής στο θέατρο του παραλόγου. Με συνέλαβαν στο σωρό, καθώς περπατούσα στην Ακαδημίας με τους φίλους μου. Πέντε διμοιρίες των ΜΑΤ κύκλωσαν καμιά 10αριά ανθρώπους. Αρχισα να τρέχω και δυο από αυτούς με πρόλαβαν, με πέταξαν κάτω κι άρχισαν να με κλωτσάνε στο κεφάλι ουρλιάζοντας "τώρα θα δεις τι θα πάθεις". Δεν είχα ιδέα τι θα μπορούσα να πάθω. Τελικά, αυτό που έπαθα είναι πως βρέθηκα κατηγορούμενος για τρία κακουργήματα. Σύμφωνα με την ανακρίτρια, ήμουν τη στιγμή της σύλληψής μου έξω από τη Νομική και πέταγα μολότοφ. Η μοναδική μαρτυρία που υπάρχει γι' αυτό είναι των δυο ΜΑΤατζήδων που με συνέλαβαν. Οταν δε η ανακρίτρια τους ρώτησε αν θα με αναγνώριζαν στο δρόμο κι εκείνοι απάντησαν θετικά, η ανακρίτρια σήκωσε το δάχτυλο, με έδειξε και τους είπε "αυτός είναι;". Με έδωσε δηλαδή η ίδια. Φυσικά και οι ΜΑΤατζήδες... με αναγνώρισαν. Από τότε δεν με αποφυλακίζουν γιατί στην πραγματικότητα με χρειάζονται ως όμηρο. Από τους συλληφθέντες λίγοι είναι αυτοί που πήραν θέση για το Δεκέμβρη. Δεν λέω ότι ήταν υποχρεωμένοι. Εγώ πήρα θέση κι αντιμετωπίζω τα αντίποινα του κράτους».

Πώς έζησες τα γεγονότα του Δεκέμβρη;

«Ο πατέρας μου είναι στα τελευταία του κι έχει αλτσχάιμερ κι η μάνα μου είναι 83 χρόνων και δεν μπορεί να τον φροντίσει. Για αυτό μπόρεσα να κατέβω στους δρόμους δυστυχώς μόνο δυο φορές. Ηταν μια πολύ καλή ευκαιρία να συζητήσεις και να προβληματιστείς, να προτείνεις λύσεις, να ανταλλάξεις ιδέες. Κάποιοι, άδηλων συμφερόντων, διαβάζουν τα γεγονότα σαν τις κλαίουσες ιτιές, κλαυθμηρίζουν για τον όλεθρο και την καταστροφή. Ομως ο Δεκέμβρης γέννησε ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης και, κυρίως, ξεκόλλησε τα παιδιά από τα playstations και τα internet cafe. Είναι αφελές κι άδικο να λες πως τα παιδιά βγήκαν στο δρόμο μόνο για να εκτονώσουν την οργή τους. Τα ιδανικά και τα όνειρά τους διεκδίκησαν».

Ποια ήταν η αντίληψή σου για το κράτος πριν και ποια είναι τώρα; «Αν σου πω, θα με κλείσουν ισόβια... Αστειεύομαι. Δεν θέλω να βάζω ταμπέλες στον εαυτό μου τύπου αναρχικός ή αντιεξουσιαστής. Είμαι οραματιστής της άμεσης δημοκρατίας, του συν-αποφασίζειν και συν-πράττειν. Κατά την εφηβεία μου, είχα γοητευτεί με τη φιλοσοφία του αναρχισμού από τον Ζήνωνα και τους κυνικούς φιλόσοφους μέχρι τον Ενρίκο Μαλατέστα. Ακόμη και σήμερα, παραμένω γοητευμένος. Αγωνίζομαι για έναν διαφορετικό κόσμο. Οχι με μολότοφ και πέτρες, αλλά με ιδέες και κείμενα. Δεν είμαι ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος στον οποίο το κράτος δείχνει το εκδικητικό του πρόσωπο. Αυτό που τους ενοχλεί, αυτό που καταστέλλουν δεν είναι η δράση μου, αλλά η στάση μου και η άποψή μου. Μου φόρτωσαν ένα κατασκευασμένο κατηγορητήριο, αγνόησαν τις αποδείξεις που προσκόμισα για την αθωότητά μου. Το θέμα για το κράτος είναι ότι επιμένω να σκέφτομαι. Και να σκέφτομαι διαφορετικά. Υπό αυτή την έννοια, αύριο το πρωί μπορείς να βρεθείς στη θέση μου, εσύ κι ο οποισδήποτε».

Φοβάσαι τώρα πια τη χώρα που τη λένε Ελλάδα; «Οχι. Είναι τρομακτικό να περπατάς στην Ακαδημίας και μετά να βρίσκεσαι σε ένα κελί για μήνες, αλλά έχω τόσο μεγάλη επιθυμία να ζήσω που δεν φοβάμαι. Κι επίσης, εκτός από την Ελλάδα της βίας και της καταστολής, βλέπω και μια άλλη Ελλάδα της ανήσυχης νεολαίας, της αλληλεγγύης, της πίστης σε ιδανικά».

Γιατί επέλεξες την απεργία πείνας; «Οταν κάποιος ξεκινάει απεργία πείνας, κανονικά πρέπει να τον εξετάσει οδοντίατρος -τα δόντια παθαίνουν πρώτα ζημιά- και ψυχίατρος για να αποδειχθεί ότι δεν είναι αυτοκαταστροφικός. Παρόλο που αυτό δεν έγινε στην περίπτωσή μου, θέλω να σας διαβεβαιώσω πως δεν είμαι αυτοκτονικός, δεν θέλω καθόλου να πεθάνω. Ούτε θέλω να πάθω κάποια ανήκεστο βλάβη που θα με αφήσει ανάπηρο για όλη μου τη ζωή. Βεβαίως, όπως μου εξήγησε η γιατρός που με παρακολουθεί, μετά την 30ή ημέρα απεργίας, αρχίζουν τα πολύ σοβαρά προβλήματα, μπορεί να εκπέσουν ζωτικά σου όργανα. Ομως πραγματικά δεν μου έχει μείνει άλλος τρόπος. Το σώμα μου είναι το ύστατο όπλο».

Η απεργία πείνας φλερτάρει με το θάνατο; «Κάθε τι φλερτάρει με το θάνατο. Αν είσαι μετανάστης, μια επίσκεψη στην παιδική χαρά του Αγίου Παντελεήμονα μπορεί αυτομάτως να σημάνει και το θάνατό σου. Ή αν είσαι εργάτης σε κάποιο εργοστάσιο. Ή αν είσαι ποδηλάτης στους δρόμους της Αθήνας. Η απεργία πείνας σε φέρνει μερικά βήματα πριν το θάνατο, αλλά και πιο κοντά στην ελευθερία. Ως ξένος που είμαι στον κόσμο των αφεντικών, ως εργάτης, ως ποδηλάτης δεν φοβήθηκα το θάνατο. Ως απεργός πείνας ζω με την ελπίδα της απελευθέρωσης κι όχι με το φόβο του θανάτου».

Είσαι ερωτευμένος, ετοιμαζόσουν για την απελευθέρωσή σου τον Ιούλιο κι ένα κοινό σπίτι με την αγαπημένη σου. Τι λέτε τώρα; «Μιλάμε καθημερινά ατελείωτες ώρες, μου γράφει και της γράφω, σχεδιάζουμε τη ζωή μας μετά. Είμαστε πολύ δεμένοι οι δυό μας, τα αντιμετωπίζουμε σαν ομάδα. Η φυλακή ορίζει την ελευθερία του σώματος, όχι της ψυχής σου. Κάθε φορά που κλείνουμε το τηλέφωνο, εκείνη μου λέει venceremos. Είμαστε νέοι, ερωτευμένοι κι έχουμε τόσα όμορφα πράγματα να ζήσουμε μαζί. Και θα νικήσουμε».

Τι όνειρα βλέπεις; «Στην αρχή έβλεπα εφιάλτες. Με καθημερινό αγώνα, κατάφερα όχι μόνο να αποβάλω οτιδήποτε θα μπορούσε να με τσακίσει, αλλά να βλέπω όνειρα με δύναμη και χαρά. Εχω επιλέξει να ζήσω δημιουργικά αυτό το επεισόδιο της ζωής μου».

Τι έμαθες στη φυλακή; «Κάθε φυλακή είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας. Βλέπεις από καταδικασμένους για οικονομικά εγκλήματα που κι εδώ τους ενδιαφέρει να κάνουν μπίζνες, μέχρι παιδεραστές. Αλλά βλέπεις και πολλούς αθώους, ανθρώπους που δεν είχαν χρήματα για έναν καλό δικηγόρο ή για να πληρώσουν την εγγύηση. Πριν μπω μέσα ήμουν απόλυτος, πίστευα πως... οι κακοί είναι στη φυλακή. Εδώ όμως αναγκάζεσαι να καταλάβεις πως το κακό είναι σχετικό, να παραδεχθείς πως δυνητικά φονιάς θα μπορούσε να είναι ο καθένας σε μια δοσμένη συγκυρία.

»Υπάρχουν τα πάντα μέσα μας. Στη φυλακή μαθαίνεις καινούριους κώδικες και, κυρίως, να μην εμπιστεύεσαι κανέναν. Και μερικούς τρόπους οι οποίοι σου διευκολύνουν τη ζωή. Εδώ ζεις με τα ελάχιστα. Αυτά που έξω θεωρούμε σκουπίδα, μέσα είναι χρήσιμα. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι για να καλύψεις τα ράφια με κουρτίνα, χρησιμοποιείς αντί για κόλλα καμμένες μπατονέτες;"

Οι συγκρατούμενοί σου πώς σε αντιμετωπίζουν; «Ανέκαθεν υπήρχε σεβασμός για τους πολιτικούς κρατούμενους από τους ποινικούς, αν και δεν θέλω να κάνω διαχωρισμό. Ολοι είμαστε έγκλειστοι κι έχουμε ν' αντιμετωπίσουμε τα ίδια προβλήματα. Κι εμείς, αν και πολιτικοί, αντιμετωπίζουμε το ποινικό δίκαιο. Οι συγκρατούμενοί μου μού συμπαρίστανται.

»Ο Νίκος Τσουβαλάκης άρχισε κι αυτός απεργία πείνας την ίδια μέρα με εμένα σε ένδειξη αλληλεγγύης. Αλλοι κρατούμενοι κάνουν αποχή συσσιτίου. Οι περισσότεροι με στηρίζουν με απλές καθημερινές πράξεις: με επισκέπτονται στο κελί, μου δανείζουν βιβλία, μου παραχωρούν τη σειρά τους στο τηλέφωνο».

Πώς είναι το κελί σου; «Είσαι 18 ώρες το 24ωρο κλεισμένος μέσα σε ένα χώρο το πολύ 8 τετραγωνικά μέτρα μαζί με άλλους τρεις. Η θέρμανση δεν επαρκεί. Κατσαρίδες και αρουραίοι κάνουν συχνά την εμφάνισή τους. Οι τουαλέτες βρίσκονται σε ένα υπόγειο με σπασμένα τζάμια και κρύο νερό».

Οι κρατούμενοι λένε πως ο μεγαλύτερος αντίπαλος είναι ο χρόνος. Πώς περνάς τις μέρες σου; «Υπάρχει η θεωρία πως όσο πιο πολύ κοιμάσαι, τόσο πιο γρήγορα φυλακή βγάζεις. Εγώ υποστηρίζω ότι όσο πιο πολύ κοιμάσαι, τόσο λιγότερο ζεις. Τώρα πια που δεν μπορώ να περπατήσω, διαβάζω στο κελί, γράφω, ζωγραφίζω, ακούω μουσική, φτιάχνω χειροποίητες κατασκευές από φθηνά υλικά».

Τι σε εμπνέει; «Οι διάδρομοι, τα κάγκελα και τα συρματοπλέγματα. Ολα αυτά μ' έβαλαν στη διαδικασία να δημιουργήσω μια άλλη πραγματικότητα από λέξεις και ζωγραφιές».

Τι θα έλεγες αν είχες μπροστά σου τον υπουργό Δικαιοσύνης; «Ενα ποίημα του Τίτου Πατρίκιου: "Ξεριζώνω τις λέξεις μία μία απ' το λαρύγγι μου/ αν στάζουν αίμα/ τύλιξτες στο μαντήλι σου/ τύλιξτες με μπαμπάκι/ ή πάλι πιάσε τις με τη λαβίδα και πες: 'έτσι τα λέει, για εντύπωση'/ Κάνε επιτέλους ό,τι θες / Ομως δεν φτάνει πια η σιωπή / Δεν φτάνουν πια τα λόγια / Ξεριζώνω μία μία σκέτες λέξεις / και σου τις στέλνω"».

Πώς ονειρεύεσαι τη ζωή σου μετά τη φυλακή; «Απλή ως προς το ζην, πολύπλοκη ως προς τη σκέψη, και θέλω να κάνουμε ένα πιτσιρίκι που δεν θα μ' αφήνει σε ησυχία!»

Επειτα από όλη αυτή την ταλαιπωρία, θα ξαναβγείς στους δρόμους; «Φυσικά. Με τη μόνη διαφορά ότι θα είμαι πανέτοιμος να αντιμετωπίσω το στημένο κατηγορητήριο. Αλλωστε, πάντα έβγαινα στο δρόμο με μοναδική κουκούλα το πρόσωπό μου».

Ο πολιτικός χρόνος τρέχει...

Το απόγευμα της 18ης του περασμένου Δεκεμβρίου ο Θοδωρής Ηλιόπουλος, βρισκόμενος στο κέντρο της Αθήνας, κοντά στον χώρο όπου την ίδια στιγμή επεισόδια εκτυλίσσονται, ανάμεσα σε πλήθος ανθρώπων, οι οποίοι παρακολουθούν τα όσα διαδραματίζονται, συλλαμβάνεται από τις αστυνομικές δυνάμεις. Εν μέσω των διαμαρτυριών του συγκεντρωμένου πλήθους, αλλά και δημοσιογράφων που κάλυπταν τα γεγονότα –ενδεικτική η περίπτωση ρεπόρτερ του «ΣΚΑΪ», κατά τη διάρκεια ζωντανής αναμετάδοσης–, οι οποίοι επεσήμαιναν ότι ουδεμία συμμετοχή είχε στις μαινόμενες συγκρούσεις, ο Θ. Ηλιόπουλος πέφτει θύμα της βαναυσότητας των ανδρών των ΜΑΤ. Οδηγείται στη Γενική αστυνομική Διεύθυνση, όπου έκπληκτος βλέπει να του προσάπτεται πληθώρα σοβαρών κατηγοριών. Σύντομα κρίνεται προφυλακιστέος· παραμένει έκτοτε έγκλειστος στις φυλακές. Είναι πλέον ο μόνος που εξακολουθεί να κρατείται για τα γεγονότα του Δεκεμβρίου, αφού τελευταίως οι αρμόδιοι έκριναν πως η κράτηση του θα πρέπει να παραταθεί για ένα ακόμη εξάμηνο· αιτιολόγησαν δε την απόφαση τους, υπογραμμίζοντας ότι ο κατηγορούμενος –για τον οποίον σημειώνουν πως με τις ενέργειες του «τραυμάτισε τη Δημοκρατία»– δεν επέδειξε μεταμέλεια.

Και, όντως, ο Θ. Ηλιόπουλος ουδέποτε δήλωσε τη μεταμέλεια του, απλά επειδή ουδέποτε απεδέχθη τα όσα του καταμαρτυρούν· αλλά αντίθετα εξαρχής διακήρυττε την αθωότητα του, γεγονός, προφανώς, ανεπίτρεπτο που, σύμφωνα πάντοτε με την ακατανίκητη λογική των αξιότιμων δικαστών, ισοδυναμεί με «απουσία μεταμέλειας» – μίλησε κανείς για το τεκμήριο της αθωότητας; Ο κατηγορούμενος αποδεικνύεται αδίστακτος, τολμά και αμφισβητεί τις καταθέσεις των αστυνομικών οργάνων! Συνιστούν αυτές, άλλωστε, το μόνο επιβαρυντικό στοιχείο εναντίον του, παρότι τα όργανα τις τάξεως δεν κατόρθωσαν ενώπιον της ανακρίτριας, και προτού αυτή τους υποδείξει τον «ένοχο», να ανακαλέσουν στη μνήμη τους το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο της εμφάνισης του, τη μακριά γενειάδα και το κοτσιδάκι όπου ήταν πιασμένα τα μαλλιά του – στοιχείο που, εδώ που τα λέμε, είναι, ευλόγως, από μόνο του ενοχοποιητικό, όταν η Δικαιοσύνη ασχολείται με τρίχες, εκτός βέβαια και αν ο κατηγορούμενος συν τοις άλλοις φορά και ιερατικά άμφια. Επρόκειτο για το ίδιο πρόσωπο που, με το πρόσωπο ακάλυπτο, φέρεται να εκτόξευε εναντίον τους παντός είδους αντικείμενα, πρωτοστατώντας στα επεισόδια, για ώρες συνεχόμενες – πρόκειται για τις ίδιες ώρες, όπου μάρτυρες καταθέτουν ότι ο κατηγορούμενος βρισκόταν αλλού.

Αλλά βέβαια οι καταθέσεις των αστυνομικών διέπονται από μεγαλύτερη φερεγγυότητα εν συγκρίσει με τις μαρτυρίες των κοινών θνητών και δεν είναι η πρώτη φορά όπου κάποιος διώκεται με μόνες αυτές ως «πειστήριο». Τέτοιες περιπτώσεις με κατηγορητήρια που θεμελιώνονται εξ ολοκλήρου σε χαλκευμένα στοιχεία έχουμε επανειλημμένως δει να καταρρέουν στο παρελθόν κατά την εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων. Ας αναφέρουμε ενδεικτικά την περίπτωση του Simon Chapman, ο οποίος χρειάστηκε να παραμείνει προφυλακισμένος για 6 μήνες, προτού οι δικαστές κατορθώσουν να διακρίνουν, αυτό που οι απλοί άνθρωποι είχαν προ πολλού δει σε σχετικό βίντεο της ΕΤ3, όπου οι άνδρες των ΜΑΤ εμφανίζονται να συγκεντρώνουν πλήθος από τσάντες με μολότωφ που περισυλλέγουν από το θέατρο των επεισοδίων, και να τις «φορτώνουν» στον εμβρόντητο, χτυπημένο από τα γκλομπ τους, διαδηλωτή· ή πιο πρόσφατα εκείνη την περίφημη του φοιτητή με τα «πράσινα παπούτσια». Και για κάθε υπόθεση που τυχαίνει να δει το φως της δημοσιότητας υπάρχουν ποιος ξέρει πόσες παρόμοιες, όπου όσοι, άθελα τους, καθίστανται πρωταγωνιστές δεν συλλαμβάνονται από το φακό – συλλαμβάνονται όμως από τις δυνάμεις της τάξεως.

Ζητάμε την αποφυλάκιση του Θ. Ηλιόπουλου, έχοντας πειστεί για την αθωότητα του. Αλλά αφού συνιστά σύνηθες φαινόμενο διάφορες περιθωριακές, εντός ή εκτός εισαγωγικών, ομάδες να αιτούνται της απελευθέρωσης κρατουμένων, θα είναι αρκετοί όσοι στα λεγόμενα μας θα αντιτείνουν: «Kι εμάς τι μας νοιάζει για το φίλο σας; Τα έχουμε ξανακούσει». Στο ερώτημα αυτό θα επιχειρήσουμε να απαντήσουμε στη συνέχεια, έχοντας ήδη έως το τρέχον σημείο παραθέσει, νομίζουμε, ορισμένα επιχειρήματα, ευελπιστώντας ότι θα καταδειχθεί πως η αλληλεγγύη που εκφράζουμε δεν είναι «ελεημοσύνη», πρόκειται εδώ για μια κίνηση πολιτική· για μια υπόθεση πολιτική, για μια υπόθεση, δηλαδή, που αφορά τον καθένα. Αλλά ας αρχίσουμε προασπιζόμενοι τη στοιχειώδη λογική: Οι κινητοποιήσεις των φυλακισμένων του περσινού Νοεμβρίου έληξαν με τις εξαγγελίες του τότε υπουργού δικαιοσύνης Χατζηγάκη, ο οποίος δεσμευόταν για τη λήψη μέτρων, υποσχόμενος την αποσυμφόρηση των φυλακών, τη βελτίωση των άθλιων συνθηκών κράτησης. Ο Διάδοχός του βουλευτής Κέρκυρας κος Δένδιας τι έχει πράξει ως προς την υλοποίηση των εν λόγω εξαγγελιών; Ο Θοδωρής Ηλιόπουλος προφυλακίστηκε με την αιτιολογία ότι είναι ύποπτος τέλεσης νέων αδικημάτων, παρότι διατηρεί λευκό ποινικό μητρώο· παρόλο που είναι γνωστός ο τόπος διαμονής του. Θα μπορούσε κάλλιστα να αφεθεί ελεύθερος έως την τέλεση της δίκης, προκειμένου, συν τοις άλλοις, να μην επιδεινώνεται περεταίρω το πρόβλημα του συνωστισμού στα κατ’ ευφημισμόν αποκαλούμενα «σωφρονιστικά καταστήματα», όπου οι κρατούμενοι στοιβάζονται σε συνθήκες ανεπίτρεπτες. Αντ’ αυτού παράτυπα κρατείται, γιατί άραγε; Επειδή «τραυμάτισε τη Δημοκρατία», ισχυρίζονται όσοι συστηματικά, κατ’ εξακολούθησιν, «τραυματίζουν» τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Όσοι υπηρετούν πιστά το παρόν ολιγαρχικό καθεστώς, υπεραμύνονται αυτού και ταυτοχρόνως των δικών τους προνομίων που από αυτό απορρέουν, μεριμνούν, ούτως ώστε να μένει η δημοκρατία στο απυρόβλητο, αλώβητη. Κανείς, ούτε και οι ίδιοι, δεν μπορεί να την πλήξει· αφού ουδείς δύναται να «τραυματίσει» κάτι που απλά δεν υφίσταται.

Ο Θ. Ηλιόπουλος ήδη μετρά 8 μήνες έγκλειστος. Όταν με την εκδίκαση της υπόθεσης φανεί η σαθρότητα του κατηγορητηρίου, αυτό καταρρεύσει εξαιτίας της παντελούς απουσίας στοιχείων, θα λάβει ο αθωωθέντας κάποια «αποζημίωση»; Θεωρείται το διάστημα των 8 μηνών μεγάλο ή μικρό; Θα έχουν άραγε εντός των επομένων 8 μηνών διεξαχθεί πρόωρες εκλογές; Ο Θ. Ηλιόπουλος τη στιγμή που οι γραμμές αυτές γράφονται συμπληρώνει 20 ημέρες απεργίας πείνας. Είναι 20 μέρες πολλές ή λίγες; Πόσο μετράνε σε «πολιτικό χρόνο»; Ο κος Νίκος Δένδιας, καθ’ ύλην αρμόδιος υπουργός για υποθέσεις, όπως αυτή του Θ. Ηλιόπουλου, σε διάστημα λίγων ημερών –ας πούμε 20– προσέθεσε στο ενεργητικό του μια σειρά σπουδαίων επιτευγμάτων. Προσφάτως παρουσιάστηκε στην Κέρκυρα η προμελέτη για την κατασκευή αερολιμένος στην περιοχή της Λευκίμης, υπόθεση την οποία ο υπουργός έχει ταυτίσει με το άσπιλο πρόσωπό του – πρόκειται για ένα έργο-αναπτυξιακό δώρο στους ιθαγενείς της περιοχής, οι οποίοι στην πλειονότητα τους φαίνεται να το αποδέχονται ασμένως, και που πολλοί ισχυρίζονται ότι είναι αδύνατο να γίνει, ενώ αν γίνει είναι πρόδηλο ότι θα σημάνει μιαν ασύλληπτη οικολογική καταστροφή για το σύνολο του νησιού. Επίσης ο κος Ν. Δένδιας πέρασε στη βουλή το περιβόητο νομοσχέδιο για τις κουκούλες· και ακόμη προωθούνται οι γνωστές ρυθμίσεις για την απρόσκοπτη συνεχή χρήση των καμερών σε δημόσιους χώρους, τη συλλογή και διατήρηση από τις διωκτικές αρχές του DNA πολιτών κλπ. Ο κος Ν. Δένδιας κινδυνεύει από δήμαρχος να γίνει κλητήρας, κατά το κοινώς λεγόμενο. Σημαντικό τμήμα του ακροατηρίου της νέας δημοκρατίας τείνει ευήκοον ους προς το ΛΑΟΣ. Ο εσωκομματικός αντίπαλος του κου Ν. Δένδια, του οποίου στην εκλογική αναμέτρηση του 2007 είχε επικρατήσει με βραχεία κεφαλή, κος Στέφανος Γκίκας, μέχρι πρότινος εκπρόσωπος τύπου του υπουργείου εθνικής άμυνας, πρώην αρχιπλοίαρχος του πολεμικού ναυτικού και με έτοιμη εκλογική πελατεία, προίκα από τον πρώην υπουργό της κυβέρνησης Μητσοτάκη, και επίσης στρατιωτικό, πατέρα του, φαντάζει ως μια ιδιαιτέρως θελκτική επιλογή για το εν λόγω ακροατήριο.

Αλίμονο, όμως, ας είμαστε σοβαροί. Ο Θ. Ηλιόπουλος δεν είναι πια και τόσο σημαντικός. Η απελευθέρωση του ή μη δεν θα κρίνει την επανεκλογή ή μη του κου Ν. Δένδια, του οποίου η απελευθέρωση από τα δεσμά των εσωκομματικών ισορροπιών δεν αναμένεται. Ο κος Ν. Δένδιας είναι ένας πραγματιστής πολιτικός· γεγονός που δεν μπορεί παρά να σημαίνει ότι αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως πράγματα. Αλλά, τέλος πάντων, ο Θ. Ηλιόπουλος είναι σημαντικός για εμάς. Μεταξύ άλλων λόγων επειδή η περίπτωση του δεν αφορά μόνο τον ίδιο, επειδή στη θέση του θα μπορούσαμε να βρεθούμε εμείς, να βρεθεί σχεδόν ο οποιοσδήποτε. Βέβαια κατανοούμε ότι σε μια κοινωνία που αναδεικνύει ως αντιπροσώπους της ανθρώπους που συγχέουν τα κοινά με το προσωπικό όφελος, την –ειρωνεία! –«πολιτική» τους επιβίωση, το να θέτεις τον εαυτό σου στη θέση του άλλου δυσχεραίνεται. Αλλά, για να παραθέσουμε εδώ μια αποστροφή από την πρώτη επιστολή του Θ. Ηλιόπουλου μέσα από τη φυλακή, «το να «παίρνεις θέση», να μην κλείνεσαι στο εγώ σου, να βγαίνεις από την ατομική σου περίπτωση, είναι η υπεύθυνη στάση ενός συνειδητοποιημένου πολίτη». Κάνουμε, λοιπόν, έκκληση, απευθυνόμενη προς όλους, να το ξανασκεφτούν· και απαιτούμε…

…την άμεση αποφυλάκιση του άδικα προφυλακισμένου Θοδωρή Ηλιόπουλου, βρισκόμενου σε απεργία πείνας από τις 10/7

ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών

(κείμενο της Πρωτοβουλίας Αυτόνομων Κέρκυρας : http://aytonomoikerkyras.blogspot.com/2009/07/blog-post.html )

Σε απεργία πείνας ο τελευταίος προφυλακισμένος του Δεκέμβρη

Ο Θοδωρής Ηλιόπουλος συνελλήφθη στις 18 Δεκέμβρη 2008, μετά από «τυφλή» επιχείρηση των ΜΑΤ όπως επιβεβαιώνουν με τις καταθέσεις τους μάρτυρες και δημοσιογράφοι τις μέρες που ακολούθησαν τη δολοφονία του Α. Γρηγορόπουλου. Από τις 22 Δεκεμβρίου βρίσκεται προφυλακισμένος στις Δικαστικές Φυλακές Κορυδαλλού. Οι κατηγορίες στηρίζονται αποκλειστικά στις μαρτυρίες δύο αστυνομικών των ΜΑΤ και αναπροσαρμόζονται κατά το δοκούν.

Από τις 10 Ιουλίου ξεκίνησε απεργία πείνας, ζητώντας την άμεση αποφυλάκισή του, ενώ από τις 14 Ιουλίου σε αποχή συσιτίου προχώρησαν άλλοι 3 αλληλέγγυοι κρατούμενοι.

Παράσταση διαμαρτυρίας έλαβε χώρα χθες το πρωί στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, ενώ σήμερα, Τρίτη 21/7 , στα Προπύλαια, στις 18:00, καλείται διαδήλωση για την άμεση αποφυλάκισή του.

Πρωτοβουλία αλληλεγγύης στο Θ. Ηλιόπουλο

Γράμμα του Θ. Ηλιόπουλου από τις φυλακές Κορυδαλλού.

(από το indy.gr)

5 βήματα για την απο-ανάπτυξη

Το πρόταγμα της αποανάπτυξης βασίζεται στην εξής απλή ιδέα: είναι αδύνατο να απομυζούμε απεριόριστα έναν πλανήτη με περιορισμένους πόρους. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο να αλλάξουμε συνολικά την κοινωνία που ζούμε. Αυτό σημαίνει πως είμαστε υποχρεωμένοι να περιορίσουμε τους ρυθμούς με τους οποίους παράγουμε και καταναλώνουμε.

Η προσπάθεια αυτή περιέχει δύο αλληλοεπηρεαζόμενες όψεις. Η πρώτη σχετίζεται με ένα πιο μακροπρόθεσμο σχέδιο ριζικού και συνολικού μετασχηματισμού της κοινωνίας: η κοινωνία μας πρέπει να αλλάξει συνολικά προσανατολισμό, να αλλάξουν οι οικονομικό-κοινωνικές σχέσεις, να εξαλειφθεί η εκμετάλλευση και η οικονομική ανισότητα, να δοθεί η δυνατότητα στους πολίτες να αποφασίζουν οι ίδιοι για τις ζωές τους, να σταματήσουν να αποτιμώνται τα πάντα με γνώμονα την οικονομική αποδοτικότητα, να μπουν όρια στη βιομηχανική παραγωγή και στην καταστροφή που αυτή προκαλεί στο περιβάλλον κ.λπ. Επιθυμούμε, δηλαδή την ανατροπή του καπιταλισμού και μια προσπάθεια για τη δημιουργία μίας αυτόνομης και δημοκρατικής κοινωνίας. Πιο συγκεκριμένα οφείλουμε να εγκαταλείψουμε την καταστροφική ιδέα που συνδέει την ευημερία της κοινωνίας με την ανάπτυξη, τη διαρκή αύξηση του Ακαθόριστου Εγχώριου Προϊόντος (δηλαδή την αδιάκοπη παραγωγή ολοένα και περισσότερων αγαθών). Ο εκμηδενισμός των ρυθμών ανάπτυξης καθώς και η συνολική απεμπλοκή μας από την ιδεολογία της ανάπτυξης που σηματοδοτεί ο όρος «απο-ανάπτυξη», αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έξοδο από την οικολογική κρίση. Οι πολυδιαφημιζόμενες έννοιες της «πράσινης», της «βιώσιμης» κ.λπ. ανάπτυξης αδυνατούν να αντικρίσουν το οικολογικό πρόβλημα στο βάθος του αφού αποφεύγουν να αναμετρηθούν με το ρίζωμά του στην κυρίαρχη καπιταλιστική λογική. Το μόνο που μπορούν να καταφέρουν είναι η επιβράδυνση του οικολογικού κραχ. Αντιθέτως, το πρόταγμα της αποανάπτυξης αμφισβητεί τον ίδιο τον πυρήνα της καπιταλιστικής ιδεολογίας, τη σημασία της ίδιας της οικονομίας και της οικονομικής μεγέθυνσης για τη ζωή των ανθρώπων. Η δεύτερη όψη της απο-ανάπτυξης αφορά τις αλλαγές που μπορεί να ξεκινήσει να κάνει –στο μέτρο του δυνατού- ο καθένας μας από σήμερα. Δε θεωρούμε ότι αυτή η όψη του προτάγματος της απο-ανάπτυξης είναι σημαντικότερη από την πρώτη, καθώς, αν οι δύο όψεις αποσυνδεθούν, χάνουν ουσιαστικά το νόημά τους. Απλά, υπό τις παρούσες συνθήκες πολιτικής αδιαφορίας και έλλειψης ισχυρών κοινωνικών κινημάτων, έχει μεγάλη σημασία να μην κρυβόμαστε πίσω από τη λογική «ατομικές αλλαγές στον τρόπο ζωής= lifestyle πολιτική». Σε αυτό το πλαίσιο συγγραφείς όπως ο Σερζ Λατούς (στο βιβλίο του Το στοίχημα της απο-ανάπτυξης) προτείνουν 5 απλά βήματα:

1) Μείωση: οφείλουμε να περιορίσουμε τις καταναλωτικές μας ανάγκες υιοθετώντας ένα μοντέλο «εθελούσιας ολιγάρκειας». Να καταναλώνουμε λιγότερο, αλλά να ζούμε καλύτερα. Να ανακαλύψουμε δηλαδή ξανά την ποιότητα και την αξία χρήσης των προϊόντων. Να περιορίσουμε τις ανάγκες μας σε ενέργεια δηλαδή να κρίνουμε κάθε φορά αν η ενεργοβόρα δραστηριότητά μας είναι απαραίτητη. Μπορούμε για παράδειγμα να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε το ασανσέρ, να χρησιμοποιούμε το ποδήλατο ως μέσο μεταφοράς, να περιορίσουμε τη χρήση του αεροπλάνου και του αυτοκινήτου για μικρές αποστάσεις, τις άσκοπες μετακινήσεις ή τις ενεργοβόρες μεταφορές καταναλωτικών αγαθών από την άλλη άκρη του πλανήτη κ.ά.

2) Επαναχρησιμοποίηση: οφείλουμε να περιορίσουμε τη χρήση υλικών μιας χρήσης. Τα υλικά συσκευασίας αποτελούν μια τεράστια πηγή παραγωγής σκουπιδιών και μια τεράστια πηγή σπατάλης. Μπορούμε να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε πλαστικά ποτήρια ή μπουκάλια μιας χρήσης, σακουλάκια και σακούλες μιας χρήσης, ξυραφάκια μιας χρήσης κ.λπ. Είναι επίσης αναγκαίο να εξαντλούμε τη διάρκεια ζωής των προϊόντων και να αποφεύγουμε να αγοράζουμε κάτι καινούργιο ενώ μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το παλιό.

3) Επισκευή: χάλασε το κινητό, ο υπολογιστής, το αμάξι; Πάρε άλλο· που θα πει δημιούργησε νέα απορρίμματα (λες και δεν έχουμε ήδη αρκετά), των οποίων η διαχείριση είναι πολύ δύσκολη και η αποσύνθεση προκαλεί μεγάλη μόλυνση στο περιβάλλον. Αλλά επίσης η αγορά καινούργιων προϊόντων αντί της επισκευής των παλιών σημαίνει κατασπατάληση υλικών, ενέργειας και εργασίας. Οπότε, μην πάρεις καινούργιο, απλά επισκεύασε το παλιό. Βέβαια, υπάρχει εδώ ένα πρόβλημα: ολόκληρη η σημερινή οικονομία, η οικονομία της καταστροφής και της σπατάλης, είναι προσανατολισμένη προς άλλη κατεύθυνση. Η επισκευή είναι ακριβότερη και δυσκολότερη από την αγορά νέου προϊόντος. Έτσι λειτουργεί η καταναλωτική κοινωνία και γι’ αυτό χρειάζεται να επεκταθεί κάθε προσπάθεια αληθινής αυτό-παραγωγής, δηλαδή κάθε προσπάθεια εξοικείωσης των καταναλωτών με την παραγωγή των προϊόντων ούτως ώστε να μπορούν οι ίδιοι, με ένα είδος αλληλοβοήθειας να επισκευάζουν ό,τι χρειάζεται να επισκευαστεί.

4) Ανακύκλωση: τα οφέλη της ανακύκλωσης είναι γνωστά. Παρ’ όλα αυτά σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει δίκτυο ανακύκλωσης, συνεπώς η πίεση προς του δήμους να υιοθετήσουν τέτοια προγράμματα όπως επίσης και η προτίμηση ανακυκλώσιμων προϊόντων είναι απαραίτητη. Επιπλέον, η ανακύκλωση όλων των υλικών που μπορούν να ανακυκλωθούν (όχι δηλαδή μόνο του χαρτιού και του αλουμινίου) θα έδινε μια λύση και στο πρόβλημα της διαχείρισης των σκουπιδιών.

5) Επιβράδυνση: το ζήτημα της επιβράδυνσης έχει να κάνει με την υιοθέτηση ενός εντελώς διαφορετικού τρόπου ζωής. Οι ρυθμοί ζωής, υπεύθυνοι για το άγχος και το στρες που κάνουν τη ζωή στις μεγαλουπόλεις αφόρητη, οφείλουν να χαλαρώσουν. Και μπορούν να χαλαρώσουν στο πλαίσιο μιας κοινωνίας όπου δε θα μετρώνται τα πάντα με τους όρους του χρήματος και της οικονομικής αποδοτικότητας, αλλά κεντρική θέση θα διατηρεί το πρότυπο μιας ισορροπημένης ζωής με τον ελεύθερο χρόνο βασικό συστατικό της. Η ίδια η σημασία της εργασίας σε μια τέτοια κοινωνία θα μεταστρέφονταν και θα τοποθετούνταν στην πραγματική της θέση. Η μείωση των ωρών εργασίας είναι ένα απαραίτητο βήμα για τη μετάβαση από την κοινωνία της εργασίας, όπου ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ένα ρομπότ που εργάζεται και καταναλώνει, στην κοινωνία του ελεύθερου χρόνου, όπου ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει ολόπλευρα την προσωπικότητά του.

(κείμενο που μοιράστηκε κατά την ανοιχτή μας εκδήλωση στο Παιδαγωγικό, στις 12 Ιουνίου)

Πώς γεννιέται η ξενοφοβία

Ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία αισθανόμαστε συχνά ότι απειλούμαστε. Η παγκοσμιοποίηση, οι φυσικές καταστροφές, η οικονομική κρίση, οι δυσκολίες της καθημερινής ζωής μάς δημιουργούν την αίσθηση ότι δεν τα καταφέρνουμε πλέον να αντιμετώπισουμε απειλές που είναι συχνά απρόβλεπτες. Αισθανόμαστε ανυπεράσπιστοι και ανίκανοι να δράσουμε, και συνεπώς φοβόμαστε. Είναι ένας ακαθόριστος φόβος τον οποίο μεταφέρουμε κυρίως στους ξένους».
Ο Αλέν Τουρέν μιλάει στον Φάμπιο Γκαμπάρο, ανταποκριτή της ιταλικής «La Repubblica» στο Παρίσι.
Ο γάλλος κοινωνιολόγος εξηγεί το φαινόμενο της ξενοφοβίας ως αντίδραση που αποκαλύπτει τις αντιφάσεις μιας όλο και πιο κατακερματισμένης και ανασφαλούς κοινωνίας: «Μέσα από την ξενοφοβία εκδηλώνεται ο φόβος για όποιον είναι διαφορετικός από μας όχι μόνο στη φυσική του μορφή, αλλά και στην κουλτούρα, τη θρησκεία ή τους τρόπους ζωής.

»Τα χαρακτηριστικά του άλλου, ωστόσο, είναι μόνον ένα πρόσχημα, για να μπορούμε να προβάλλουμε πάνω του τις δικές μας αγωνίες. Απορρίπτοντας τον άλλον για το ένα ή το ένα άλλο χαρακτηριστικό του, η ξενοφοβία θέτει σε κίνηση μια δυναμική η οποία φτάνει ακόμα και να αρνείται την ανθρωπιά του άλλου, χαρακτηρίζοντάς τον μη ανθρώπινο, επειδή είναι διαφορετικός από μας. Η απανθρωποποίηση του άλλου είναι μια από τις χειρότερες συνέπειες της ξενοφοβίας. Για τον ξενόφοβο γίνεται αδύνατο να ζήσει μαζί με τους άλλους, απέναντι στους οποίους λειτουργεί ένα αληθινό ταμπού. Οι άλλοι γίνονται αντιληπτοί ως ακάθαρτοι. Η παρουσία τους απειλεί την καθαρότητα μιας εξιδανικευμένης κοινότητας, η οποία επομένως πρέπει και να προστατευτεί.

»Με αυτόν τον τρόπο γεννιέται ο απόλυτος ξένος, που γίνεται παγκόσμια απειλή απέναντι στην οποία πρέπει να αμυνθούμε. Ωθούμενος ώς τις ακραίες συνέπειές του, ένας τέτοιος συλλογισμός παράγει τον ρατσισμό, δηλαδή την πιο ακραία μορφή της ξενοφοβίας. Φυσικά, όποιος είναι ξενόφοβος κινείται πάντοτε σε ένα γενικό επίπεδο, στιγματίζοντας μιαν ολόκληρη κοινότητα, έστω και αν σε προσωπικό επίπεδο θα έχει έναν άραβα, σενεγαλέζο ή ρουμάνο φίλο, για να τον επιδεικνύει απορρίποντας κάθε κατηγορία για ξενοφοβία εναντίον του ιδίου.

»Η αύξηση της ξενοφοβίας είναι μια ανησυχητική ένδειξη για την κοινωνία μας. Βέβαια, αν εξετάσουμε το ζήτημα σε μιαν ιστορική προοπτική, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η ιστορία του κόσμου κυριαρχήθηκε συχνά από την απόρριψη των άλλων, των "βαρβάρων", των διαφορετικών.

»Στο παρελθόν υπήρξαν πολύ χειρότερες καταστάσεις από τις σημερινές, όπως, για παράδειγμα, εκείνες που γεννήθηκαν από τη μεταχείριση των δούλων και από την αποικιοκρατία. Σήμερα ωστόσο, έπειτα από μια μακρά περίοδο κατά την οποία η ξενοφοβία φαινόταν βαθμιαία να υποχωρεί, μου φαίνεται ότι επιστρέφει και μας γυρίζει πίσω στη βαρβαρότητα.

»Για να κατανοήσουμε τις αιτίες αυτής της εξέλιξης, πρέπει να πάρουμε υπόψη μας ότι ζούμε σε μια κοινωνία πιο ανοιχτή και πιο κινητική, στην οποία οι επαφές ανάμεσα σε διαφορετικούς πληθυσμούς είναι πιο εύκολες και αυξάνονται διαρκώς. Είναι μια κατάσταση που παράγει αντιφατικές συνέπειες. Πλάι στο άνοιγμα και στη διαθεσιμότητα εκδηλώνεται και η επίταση της ανησυχίας, που τροφοδοτεί την απόρριψη των άλλων. Οταν όμως αντιμετωπίζεται εχθρικά και απορρίπτεται μια ολόκληρη κοινότητα, καταλήγει να αναδιπλώνεται στον εαυτό της και να βυθίζεται στη μνησικακία. Η πτώση στον κοινοτισμό και η ξενοφοβία διαπλέκονται στενά.

»Η ξενοφοβία, βέβαια, γεννιέται και από μια κρίση ταυτότητας, αλλά δεν ενισχύουμε την ταυτότητά μας καταπολεμώντας όποιον είναι διαφορετικός. Αντίθετα, η επίγνωση της ταυτότητάς μας μεγαλώνει μέσα από το διάλογο με τον άλλον που διαφέρει από μας. Σε κάθε περίπτωση, είναι αλήθεια ότι η ξενοφοβία γεννιέται όταν μια ταυτότητα αισθάνεται ότι κινδυνεύει από απειλές που δεν είναι άμεσα αναγνωρίσιμες. Η παγκοσμιοποίηση, εκτός του ότι θέτει υπό αμφισβήτηση την ταυτότητά μας, απειλεί και την ικανότητά μας για δράση. Ολο και πιο συχνά αισθανόμαστε ανήμποροι και ανίσχυροι. Σε ορισμένες καταστάσεις, όπως έχει υπογραμμίσει ο κοινωνιολόγος Αλέν Ερενμπέργκ, βρισκόμαστε μπροστά σε μια αληθινή κατάρρευση του εγώ. Τότε γίνεται εύκολο να φορτώσουμε την ευθύνη γι' αυτή την κατάσταση σε κάποιον άλλον, ο οποίος είναι αναγνωρίσιμος από το ένα ή το άλλο ειδικό του γνώρισμα. Η αόριστη και ασύλληπτη απειλή μπορεί έτσι να εντοπιστεί και επομένως μπορεί να αποκρουστεί πιο εύκολα. Είναι η δυναμική του αποδιοπομπαίου τράγου.

»Σήμερα η αριστερά κατηγορείται συχνά ότι είναι υπερβολικά ενδοτική απέναντι στους μετανάστες. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι αυτό είναι αληθινό. Απλώς προσπαθεί να αντισταθεί σε έναν κυρίαρχο λόγο, ο οποίος χρησιμοποιεί το θέμα της ασφάλειας για να δικαιολογήσει μια ξενόφοβη λογική.

»Φυσικά, η ασφάλεια είναι δικαίωμα όλων, το οποίο πρέπει να είναι εγγυημένο, ιδίως στο πιο αδύναμο τμήμα του πληθυσμού. Δεν πρέπει, ωστόσο, να πέφτουμε στη δημαγωγία, καθιστώντας υπεύθυνες για τις δυσκολίες μας ολόκληρες ομάδες ανθρώπων. Σήμερα όλες οι στατιστικές μάς λένε ότι η εγκληματικότητα είναι έργο κυρίως νέων μη μεταναστών. Η εγκληματική απειλή, επομένως, έρχεται από το εσωτερικό της χώρας και όχι από το εξωτερικό. Δεν είναι οι μετανάστες, που ζουν μέσα στην ανασφάλεια, εκείνοι που απειλούν την ασφάλειά μας. Χρειάζεται να συνεχίζουμε να το επαναλαμβάνουμε και να προσπαθούμε να επεξαργαζόμαστε πολιτικές ικανές να συνδυάζουν φιλοξενία των άλλων και δικαίωμα στην ασφάλεια».

Πηγή: Σημειωματάριο Ιδεών του Θανάση Γιαλκέτση στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (5/7/09)

14ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ

http://antiracistfestival.gr/

Αλληλεγγύη στον ιρανικό λαό

Είμαστε μάρτυρες, τις τελευταίες μέρες, της μεγάλης κινητοποίησης σημαντικού κομματιού της ιρανικής κοινωνίας, με αφορμή τις υπόνοιες για διεξαγωγή νοθείας στις εκλογές, προκειμένου να παραμείνει στην προεδρεία της χώρας ο φονταμεταλιστής και υπερσυντηρητικός Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Ο άνθρωπος που επικρίνει τη Δύση για την εφεύρεση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και υποατηρίζει ότι στο Ιράν δεν υπάρχουν ομοφυλόφιλοι. Ο άνθρωπος που έχει δηλώσει πως το κράτος του Ισραήλ θα πρέπει να εξαλειφθεί από το χάρτη και χρησιμοποιεί την κριτική στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό ως κάλυψη για το αυταρχικό και θεοκρατικό καθεστώς που διοικεί, υπό τις ευλογίες και την καθοδήγηση του Ιερατείου.

Στην προκείμενη περίπτωση δεν έχει νόημα να ψάχνουμε αν οι διαδηλωτές είναι στην πραγματικότητα οπαδοί του «προοδευτικού» για τα σημερινά ιρανικά δεδομένα Μουσαβί ή αν είναι επαναστάτες που στρέφονται ενάντια στο καθεστώς γενικά. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι πολύς κόσμος έχει κατέβει στους δρόμους, φωνάζοντας «ενάντια στη δικτατορία του Χαμενεΐ», ζητώντας ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Οι υποψίες για την εκτεταμένη νοθεία έδωσαν την αφορμή για να εκφραστεί ένα ρεύμα αμφισβήτησης του θεοκρατικού καθεστώτος, που ζητά μεταρρυθμίσεις και ουσιαστικές κινήσεις φιλελευθεροποίησης. Είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να διαδίδονται πολλές δυτικές ιδέες και πρότυπα ζωής, τα οποία έρχονται σε άμεση αντίθεση με τις πουριτανικές και αυταρχικές αρχές του καθεστώτος[1]. Οι σημερινές κινητοποιήσεις εκφράζουν με τρόπο ρητό αυτή την αντίθεση. Μόνο η δυναμική αυτού του ρεύματος επέτρεψε, εξάλλου, στον αντιπολιτευόμενο ηγέτη Χ. Μουσαβί να προβεί σε αυτή την άνευ προηγουμένου αμφισβήτηση της επίσημης αρχής.

Εκφράζουμε την αλληλεγγύη μας στον Ιρανικό λαό, στα πλαίσια της πλήρους υποστήριξης οποιουδήποτε κινήματος στρέφεται ενάντια στα θεοκρατικά και αυταρχικά καθεστώτα. Φυσικά η οικοδόμηση ενός καθεστώτος δυτικού τύπου δεν είναι το ιδεώδες. Αλλά (θα έπρεπε να) είναι προφανές ότι ένα καθεστώς δυτικού τύπου, όπου τα στοιχειώδη ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώματα είναι κατακτημένα και σε ουσιαστικό (αλλά όχι απόλυτο) βαθμό σεβαστά, είναι αμέτρητες φορές προτιμότερο και περισσότερο επιθυμητό από ένα θεοκρατικό, δικτατορικό καθεστώς. Εξάλλου μόνο σε ένα φιλελεύθερο ολιγαρχικό καθεστώς, όπως τα δυτικά, μπορεί να αναπτυχθεί υπό ομαλές συνθήκες μια πραγματική επαναστατική και δημοκρατική πολιτική δραστηριότητα. Στα καθεστώτα που κυβερνά το Ιερατείο, όπου τα στοιχειώδη δικαιώματα δεν αναγνωρίζονται καν, όπου απαγορεύεται να είναι κανείς ομοφυλόφιλος και η μοιχεία τιμωρείται με λιθοβολισμό δεν υπάρχει δυνατότητα για τέτοιου είδους δράσεις, παρά μόνο για εξεγερσιακά ξεσπάσματα όπως το σημερινό.

Η ηρωική στάση των ιρανών ανδρών και γυναικών (ειδικά των δεύτερων τολμούμε να πούμε!) μας δείχνει, για μια ακόμα φορά, πως, όταν σημαντικά κομμάτια της κοινωνίας κατεβαίνουν στο δρόμο και απαιτούν αλλαγές, οι προφάσεις των διάφορων ένοπλων «εξαγωγέων» δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων χάνουν κάθε περιτύλιγμα αληθοφάνειας. Οι κοινωνίες δημοκρατικοποιούνται, όταν το κατακτούν οι λαοί τους και όχι όταν τους επιβάλλονται άνωθεν και με στρατιωτικά μέσα καθεστωτικές αλλαγές. Το αν οι μάζες που έχουν βγει τις τελευταίες μέρες στους δρόμους θα καταφέρουν να αναγκάσουν το καθεστώς σε κάποιου είδους παραχωρήσεις ή ακόμα και μεταρρυθμίσεις είναι άγνωστο (αν και ίσως όχι ιδιαίτερα πιθανό). Αυτό όμως που ξέρουμε και το οποίο θεωρούμε εξόχως ενθαρρυντικό είναι ότι για πρώτη φορά μετά το 1979 σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού κατέβηκε αυτόνομα στο δρόμο, αμφισβητώντας ανοιχτά τις επίσημες αρχές.

__________________
[1] Βλ. π.χ. το άρθρο του Γ. Τριανταφύλλου «Κλεμμένα φιλιά στους δρόμους της Τεχεράνης. Ένα βιβλίο για τη σεξουαλική επανάσταση στο Ιράν», Ελευθεροτυπία, 11.6.2009.

Μάγμα, τεύχος 4

Κυκλοφόρησε το τέταρτο τεύχος του περιοδικού μας.

Περιεχόμενα του τεύχους:

-Αυτονομία ή Βαρβαρότητα: Η οικονομική κρίση - τα αδιέξοδα, οι προοπτικές

-Στέφανος Τακτικός: Τρώμε τώρα! (σ.σ. τις σάρκες μας)

-Αντρέ Γκορζ: Η εργασία κατά την έξοδο από τον καπιταλισμό ή η έξοδος από τον καπιταλισμό έχει ήδη ξεκινήσει

-Θανάσης Πολλάτος: Αποχαιρετισμός στο προλεταριάτο

-Ραλφ Φικς: Μπορείς αν θες, αρκεί να το κάνεις οικολογικά! Από την κριτική του καταναλωτισμού στην πολιτική καταναλωτή

-Νίκος Ν. Μάλλιαρης: Για την Εξέγερση του Δεκεμβρίου 2008

-Σπύρος Απέργης: Η Εξέγερση του Δεκεμβρίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα

-Γιώργος Αναστασόπουλος: Όψεις του σύγχρονου ελληνικού εθνικιστικού φαντασιακού

-Φιλίπ Γκοτρό: Socialisme ou Barbarie 1962-1963: από τις ρωγμές στο σχίσμα

-Κώστας Παπαϊωάννου: Η εργατική διαχείριση και το πρόβλημα της γραφειοκρατίας

-Μπολσεβικισμός και επανάσταση

-Βιβλιοπαρουσιάσεις

Σημεία πώλησης:

Αθήνα

-Πολιτεία, Ασκληπιού 3

-Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο, Θεμιστοκλέους 37

-Ναυτίλος, Χαριλάου Τρικούπη 28

-Ελεύθερος Τύπος, Βαλτετσίου 53

-Αλφειός,Χαριλάου Τρικούπη 22

-Νέα Δημοκρατία, Ρηγίλλης 18 (κος Λευτέρης)


Θεσσαλονίκη

-Κεντρί, Δημητρίου Γούναρη 22

-Σαιξπηρικόν, Εθν. Αμύνης 14


Λιβαδειά

-Άρτιο, Δημ. Παπασπύρου 26


Βόλος

-Subway, Π. Μελά

Μπορείτε να μας στείλετε mail στο a_ou_b@yahoo.com για να σας το στείλουμε με αντικαταβολή.

Η οικολογική κρίση και το πρόταγμα της από-ανάπτυξης

Αυτή είναι η εισήγηση της ομάδας μας στην εκδήλωση που διοργανώσαμε στο Παιδαγωγικό, την Παρασκευή 12 Ιουνίου:

Η οικολογική κρίση

Ο Πλανήτης μας βρίσκεται αντιμέτωπος με μια οικολογική κρίση δίχως προηγούμενο. Η λέξη «κρίση» στην προκειμένη περίπτωση δεν αποτελεί σχήμα λόγου, αλλά αυστηρή κυριολεξία: πρόκειται για μια κατάσταση μέγιστης κρισιμότητας, η οποία μας εξαναγκάζει να πάρουμε θεμελιώδεις αποφάσεις που θα καθορίσουν το μέλλον και την εξέλιξη του πλανήτη. Η προοπτική του οικολογικού κραχ δεν είναι καθόλου ακραία: υπερθέρμανση του πλανήτη, φαινόμενο του θερμοκηπίου, κλιματική αλλαγή, σταδιακή εξάντληση των φυσικών πόρων, διατάραξη της βιοποικιλότητας. Το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια γίνεται διαρκώς λόγος για το οικολογικό ζήτημα ακόμα και από την κυρίαρχη ιδεολογία, η διάδοση ρευμάτων και θεωριών όπως ο πράσινος καπιταλισμός και η βιώσιμη ανάπτυξη ή ακόμα η τάση να προστίθενται «πράσινες» διαστάσεις σε όλες σχεδόν τις δραστηριότητες της κοινωνικής ζωής και της κατανάλωσης δείχνει την κρισιμότητα της κατάστασης.

Στο διάστημα π.χ. 2000-2007 η γη θερμάνθηκε γρηγορότερα από ότι αναμενόταν. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των εκπομπών CO2 τα τελευταία χρόνια ήταν τριπλάσιος σε σχέση με αυτόν της δεκαετίας του 1990. Οι προβλέψεις των επιστημόνων, πάνω στις οποίες βασίστηκε ο φιλοπεριβαλλοντικός προγραμματισμός των κρατών, έχουν ήδη αποδειχθεί περιοριστικές ως προς τις εκτιμήσεις τους. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και οι πιο φιλόδοξες φιλοπεριβαλλοντικές πολιτικές ορισμένων κρατών, που βασίζονται σε τέτοιου είδους εκτιμήσεις, είναι απλά μπαλώματα του πραγματικού προβλήματος, ακόμα και για τα δικά τους δεδομένα.

Μια σειρά από προβλήματα της καθημερινής μας ζωής οφείλονται σε ένα συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης της φύσης: μόλυνση της ατμόσφαιρας και του εδάφους, νερό μολυσμένο με κάθε λογής επικίνδυνα μέταλλα, τρόφιμα επικίνδυνα από τη χρήση φυτοφαρμάκων, τοξικών λιπασμάτων και ορμονών, γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί κ.ά. Ό,τι νομίζουμε πως κερδίζουμε από την εντατικοποίηση της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής, από τη μείωση του κόστους βιομηχανικής παραγωγής, από τους αγχογόνους ρυθμούς εργασίας, που θα μας εξασφάλιζαν μεγαλύτερη καταναλωτική δύναμη, το ξοδεύουμε σε ψυχοθεαπευτές, σε χημειοθεραπείες και σε μπάι πας. Αν πιστέψαμε πως η ευτυχία κρύβεται στην οικονομική μεγέθυνση, στην απόκτηση ολοένα και περισσότερων αγαθών, κάναμε λάθος. Είναι γνωστό πως μια μεγάλη φυσική καταστροφή (π.χ. ένας σεισμός) αυξάνει τους ρυθμούς ανάπτυξης όπως και το ΑΕΠ, μέσω των δαπανών για την ανοικοδόμηση, την περίθαλψη των θυμάτων κ.λπ. Μετράνε όμως οι βλακώδεις οικονομικοί δείκτες τον ανθρώπινο πόνο που προκαλούν οι φυσικές αυτές καταστροφές; Ή μήπως μετράνε τα καρδιαγγειακά νοσήματα που οφείλονται αποκλειστικά στην «ανάπτυξη» και στο σύγχρονο τρόπο ζωής (διατροφικά πρότυπα, άγχος και στρες, καθιστική ζωή κ.λπ.);

Καπιταλισμός, παραγωγισμός, καταναλωτισμός

Μέχρι εδώ πολλοί θα συμφωνούσαν. Τουλάχιστον σε ό,τι αφορά στη διαπίστωση του προβλήματος. Η συζήτηση, αντίθετα, ξεκινά, όταν τεθεί το ερώτημα για τα αίτια του προβλήματος. Για εμάς δεν είναι διόλου τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα προκλήθηκε αυτή η άνευ προηγουμένου οικολογική καταστροφή: ολόκληρη η προηγούμενη περίοδος της ανθρώπινης ιστορίας δε μπόρεσε να προκαλέσει ούτε τα μισά απ’ όσα προκάλεσαν οι τελευταίοι 2 αιώνες. Αυτή η εξέλιξη σχετίζεται άμεσα με το γεγονός ότι τους τελευταίους δυο αιώνες βρίσκεται σε πλήρη ακμή και ανάπτυξη το κοινωνικοοικονομικό σύστημα του καπιταλισμού.

Ο καπιταλισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό σύστημα ή ένας τρόπος παραγωγής. Είναι μια συνολική μορφή οργάνωσης της κοινωνίας, μια κοινωνική θέσμιση, που βασίζεται σε συγκεκριμένες αξίες και σημασίες. Η καπιταλιστική ιδεολογία είναι βαθιά εμποτισμένη από τη σημασία της ανάπτυξης: η ανθρώπινη ευτυχία θα πραγματωθεί μέσα από την απεριόριστη ανάπτυξη της παραγωγής και της κατανάλωσης. Όσο περισσότερα αγαθά αποκτάς, τόσο πιο ευτυχισμένος γίνεσαι. Να παράγεις και να καταναλώνεις, αυτός είναι ο σκοπός της ζωής σου. Αυτή ακριβώς η αντίληψη βρίσκεται πίσω από τη βιομηχανική επανάσταση και την πρωτόγνωρη ιστορικά εκμετάλλευση της τεχνολογικής προόδου για χάρη της παραγωγής. Για τον καπιταλισμό η γη είναι ένα μεγάλο χωράφι προς εκμετάλλευση, το οποίο οφείλει να κυριαρχηθεί μέσω της τεχνικής και επιστημονικής προόδου. Η κοινωνική οικολογία (ο όρος που υιοθέτησε ο Μάρεϊ Μπούκτσιν για να περιγράψει τη δική του οπτική πάνω στο πολιτικό, κοινωνικό και οικολογικό ζήτημα, οπτική πολύ κοντινή με όσα περιγράφουμε εδώ ως «πρόταγμα της από-ανάπτυξης») θέλει την προσπάθεια ολοσχερούς εκμετάλλευσης και κυριάρχησης που ασκεί ο άνθρωπος πάνω στη φύση να είναι μέρος μιας γενικότερης τάσης κυριάρχησης και εκμετάλλευσης που εμφανίστηκε μέσα στην ιστορία και που θύματά της υπήρξαν εκτός από τη φύση και ποικίλες κοινωνικές κατηγορίες και ομάδες. Η κυριαρχία επί της φύσης και οι διάφορες μορφές κυριαρχίας επί του ανθρώπου (οικονομική και πολιτική ανισότητα, ανταγωνισμός, ιεραρχία, ανισότητα των φύλων, εθνικιστική και ρατσιστική βία κ.λπ.) αποτελούν μέρος του γενικότερου φαντασιακού της κυριαρχίας.

Όπως είναι προφανές, η αύξηση της παραγωγής και της κατανάλωσης έχει ένα φυσικό όριο: δε μπορείς να απομυζείς απεριόριστα έναν πλανήτη του οποίου οι πόροι είναι περιορισμένοι. Περιττό να πούμε πως ο πλανήτης θα καταστρέφονταν εν ριπή οφθαλμού αν οι υπανάπτυκτες χώρες υιοθετούσαν τα δυτικά πρότυπα. Ας φανταστούμε μονάχα το οικολογικό κόστος (σε ενέργεια, οδικό δίκτυο, μόλυνση της ατμόσφαιρας κ.λπ.) της εξαγγελίας «ένα αμάξι για κάθε δύο Κινέζους». Συνεπώς, το οικολογικό πρόβλημα είναι άμεσα συνδεδεμένο και με μια δομική ανισότητα. Η ευημερία της Δύσης βασίζεται στη δυστυχία (εκμετάλλευση, ανισότητες, πείνα, επιδημίες) όλων των υπολοίπων.

Αν όμως ο καθεαυτό βιομηχανικός καπιταλισμός του 19ου αιώνα έθεσε τις βάσεις της μελλοντικής οικολογικής υποβάθμισης, οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι αυτή η μορφή καπιταλισμού συνοδευόταν από μια πουριτανική ηθική, η οποία βασιζόταν στην αρχή της ετεροχρονισμένης ικανοποίησης: οι άνθρωποι αποταμίευαν, βλέποντας τη ζωή υπό ένα γραμμικό χρόνο, που θυσίαζε το παρόν σε ένα απροσδιόριστο μέλλον. Οι κοινωνίες του βιομηχανικού καπιταλισμού ήταν κοινωνίες της παραγωγής και της εργασίας, όπου κυριαρχούσε ο σφιχτοχέρης καπιταλιστής (θείος Σκρουτζ). Μαζί με την άγρια εκμετάλλευση του μεγάλου μέρους του εργατικού πληθυσμού, αυτός ο παράγοντας περιόριζε την ανάπτυξη της μαζικής κατανάλωσης. Αντίθετα, κατά τη μεταπολεμική περίοδο αρχίζει να διαμορφώνεται ένα νέο είδος καπιταλισμού, το οποίο μπορεί να χαρακτηριστεί ως καπιταλισμός της κατανάλωσης. Η πουριτανική ηθική της αστικής τάξης, όπως και της παραδοσιακής προλεταριακής κουλτούρας ή των μικροαστών, αρχίζει σταδιακά να υποχωρεί και δίνει τη θέση της σε ένα νέο, επιτρεπτικό μοντέλο ζωής. Οι κοινωνίες της κατανάλωσης δε βασίζονται πια στην αρχή της ετεροχρονισμένης ικανοποίησης και της αποταμίευσης, αλλά στην άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών και στη σπατάλη. Οι κοινωνίες της παραγωγής, όπου κυριαρχεί η εργασία, αντικαθίστανται από κοινωνίες όπου τα πρωτεία βρίσκονται στα χέρια της κατανάλωσης.

Μέσα στις κοινωνίες της κατανάλωσης τα πάντα σχεδόν καθορίζονται από μια βαθιά τάση προς την αποκομιδή, δηλαδή προς τη δημιουργία απορριμμάτων[1]. Κεντρική δραστηριότητα των ατόμων δεν είναι πια η απόκτηση και η αποταμίευση αλλά η αντικατάσταση: αγοράζουμε κάτι σχεδόν για να το πετάξουμε την αμέσως επόμενη στιγμή και να το αντικαταστήσουμε με κάτι καινούργιο. Για το λόγο αυτό ο αμερικανός κοινωνιολόγος Ντέηβιντ Ρήσμαν είχε συσχετίσει την καταναλωτική κοινωνία με την κοινωνία των ινδιάνων Κβακιούτλ που στις περίφημες γιορτές τους (πότλατς) συναγωνίζονταν μεταξύ τους στην καταστροφή του πλούτου που είχαν αποκτήσει. Μέσα στις κοινωνίες της κατανάλωσης τα εμπορεύματα παύουν να αποτελούν αξίες χρήσης και καταναλώνονται ως ενσαρκώσεις κοινωνικού κύρους. Εξού και το φαινόμενο των μαρκών: οι άνθρωποι καταναλώνουν όχι βάσει του κριτηρίου της αποδοτικότερης και ορθολογικότερης κάλυψης των υλικών αναγκών τους, αλλά αναζητώντας τα προϊόντα εκείνα που θα τους δώσουν κύρος στα μάτια των «ανταγωνιστών» τους. Οι κοινωνίες της κατανάλωσης χαρακτηρίζονται από μια βαθειά κρίση νοήματος : οι συλλογικές αξίες και τα πρότυπα αποσυντίθενται κι έτσι τα άτομα αδυνατούν να βρουν κάποιο περιεχόμενο στη ζωή τους. Πασχίζουν να καλύψουν το κενό νοήματος απ’ το οποίο υποφέρουν, προσπαθώντας να δομήσουν προσωπικές ταυτότητες μέσα από την κατανάλωση συγκεκριμένων προϊόντων και υπηρεσιών, τα οποία υποτίθεται ότι τους επιτρέπουν να «διακρίνονται» από τους καταναλωτικούς ανταγωνιστές τους. Μέσα στις σημερινές κοινωνίες, με το βαθύ πρόβλημα του προσανατολισμού και του αληθινού νοήματος της ζωής, η ίδια η κατανάλωση, η άσκοπη σπατάλη, συνιστά τη βασική ενασχόληση. Η ενασχόληση αυτή, ανίκανη εκ των πραγμάτων να γεμίσει το κενό, αποτελεί έναν τρόπο αποπροσανατολισμού ικανό να στρέψει το βλέμμα μας μακριά από αυτό που δεν είναι εκεί.

Αυτός ο τύπος κοινωνίας είναι βαθύτατα αντιοικολογικός. Πρώτον, επειδή αυξάνει σε τεράστιο βαθμό την παραγωγή, η οποία προορίζεται πλέον να καλύψει μια διογκωμένη, καθαρά καταναλωτικής φύσης ζήτηση. Η αυτοκινητοβιομηχανία Φορντ, για παράδειγμα, παρήγαγε το περίφημο μοντέλο Τ από το 1908 ως το 1927. Σήμερα, αντιθέτως, παράγονται κάθε χρόνο πάνω από 50 διαφορετικά μοντέλα αυτοκινήτων. Ταυτόχρονα, η καταναλωτική κοινωνία ευνοεί με κάθε τρόπο τη σπατάλη και την ανευθυνότητα. Οι άνθρωποι παύουν να είναι εγκρατείς και γίνονται υπερκαταναλωτικοί, πιστεύοντας ότι έτσι θα καλύψουν το κενό νοήματος που γεννά ο καπιταλισμός. Οι απλούστερες καθημερινές λειτουργίες υποτάσσονται στη γενική επιτρεπτικότητα και ανευθυνότητα: αφήνουμε τα φώτα αναμμένα, χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο ή το αεροπλάνο για πολύ μικρές αποστάσεις, καταναλώνουμε μαζικά προϊόντα μιας χρήσης και γενικά αδιαφορούμε για τις επιπτώσεις αυτών που κάνουμε.

Ο παραγωγισμός που είναι σύμφυτος στον καπιταλισμό βρίσκει την ιδεώδη του έκφραση μέσα στις κοινωνίες της κατανάλωσης. Είναι εξάλλου γνωστό ότι η σταδιακή δημιουργία των καταναλωτικών κοινωνιών, από τη δεκαετία του 1920, ήταν αυτή που επέτρεψε στο σύστημα να ξεπεράσει τις κρίσεις υπερπαραγωγής του: βελτίωσε το επίπεδο της ζωής της μεγαλύτερης μάζας του πληθυσμού και εξασφάλισε νέες, αυτό-αναπαραγόμενες αγορές για τα προϊόντα του.

Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης και η αλλαγή του τρόπου ζωής μας

Όπως γίνεται προφανές, το οικολογικό πρόβλημα συνδέεται άμεσα με το μοντέλο ζωής που επικρατεί μέσα στις σημερινές καπιταλιστικές κοινωνίες, πλούσιες και αναπτυσσόμενες. Ως εκ τούτου, κάθε οικολογικό κίνημα που θέλει να είναι ειλικρινές, οφείλει να θέτει ως κεντρική του προτεραιότητα το ζήτημα μιας θεμελιακής αλλαγής του σημερινού, καταναλωτικού τρόπου ζωής και όλων όσων αυτός συνεπάγεται (ηθική της σπατάλης και της ανευθυνότητας κ.λπ.). Κάτι τέτοιο δε μπορεί να επιτευχθεί παρά μέσα από μια διαρκή και ριζική πολιτιστική κριτική : από μια κριτική, δηλαδή, που θα στοχεύει τον τρόπο ζωής και τη μορφή οργάνωσης της καθημερινότητας μέσα στις σημερινές κοινωνίες. Τα «νέα κοινωνικά κινήματα» της δεκαετίας του ’60 και του ’70, από τα οποία προέκυψε το οικολογικό κίνημα αλλά και το ρεύμα της από-ανάπτυξης, κινήθηκαν προς μια τέτοια κατεύθυνση.

Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης, τις ιδέες του οποίου ακολουθούμε στην ανάλυσή μας, βασίζεται σε αυτή την παραδοχή. Ενδεικτικά τέτοιου είδους αλλαγών είναι τα 5 σημεία που προτείνει ο Σερζ Λατούς: μείωση, επαναχρησιμοποίηση, επισκευή, ανακύκλωση, επιβράδυνση.

1) Μείωση : οφείλουμε να περιορίσουμε τις καταναλωτικές μας ανάγκες υιοθετώντας ένα μοντέλο «εθελούσιας ολιγάρκειας». Να καταναλώνουμε λιγότερο, αλλά να ζούμε καλύτερα. Να ανακαλύψουμε δηλαδή ξανά την ποιότητα και την αξία χρήσης των προϊόντων. Οφείλουμε ακόμα να περιορίσουμε τις ανάγκες μας σε ενέργεια. Να κρίνουμε κάθε φορά αν η ενεργοβόρος δραστηριότητά μας είναι απαραίτητη. Μπορούμε π.χ. να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε το ασανσέρ, να χρησιμοποιούμε το ποδήλατο ως μέσο μεταφοράς, να περιορίσουμε την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, να περιορίσουμε τη χρήση του αεροπλάνου και του αυτοκινήτου για μικρές αποστάσεις, τις άσκοπες μετακινήσεις ή τις ενεργοβόρες μεταφορές καταναλωτικών αγαθών από την άλλη άκρη του πλανήτη κ.ά. Δεν χάθηκε ο κόσμος αν δεν πάμε διακοπές στην Ινδονησία ούτε αν δε φάμε μπανάνες από το Εκουαδόρ.

2) Επαναχρησιμοποίηση: οφείλουμε να περιορίσουμε τη χρησιμοποίηση υλικών μιας χρήσης. Τα υλικά συσκευασίας αποτελούν μια τεράστια πηγή παραγωγής σκουπιδιών και μια τεράστια πηγή σπατάλης. Μπορούμε να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε πλαστικά ποτήρια ή μπουκάλια μιας χρήσης, σακουλάκια και σακούλες μιας χρήσης, ξυραφάκια μιας χρήσης, προφυλακτικά μιας χρήσης (καλά, ας μη φτάσουμε ως εδώ).

3) Επισκευή : χάλασε το κινητό, ο υπολογιστής, το αμάξι; Πάρε άλλο· που θα πει δημιούργησε νέα απορρίμματα (λες και δεν έχουμε ήδη αρκετά), των οποίων η διαχείριση είναι πολύ δύσκολη, αφού η τοξικότητα που εκλύεται κατά την αποσύνθεσή τους είναι μεγάλη. Αλλά επίσης η αγορά καινούργιων προϊόντων αντί της επισκευής των παλιών σημαίνει κατασπατάληση υλικών, ενέργειας και εργασίας. Οπότε, μην πάρεις καινούργιο, απλά επισκεύασε το παλιό. Βέβαια, υπάρχει εδώ ένα πρόβλημα: ολόκληρη η σημερινή οικονομία, η οικονομία της καταστροφής και της σπατάλης, είναι προσανατολισμένη προς άλλη κατεύθυνση. Η επισκευή είναι ακριβότερη και δυσκολότερη από την αγορά νέου προϊόντος. Έτσι λειτουργεί η καταναλωτική κοινωνία και γι’ αυτό χρειάζεται να επεκταθεί κάθε προσπάθεια αληθινής αυτό-παραγωγής, δηλαδή κάθε προσπάθεια εξοικείωσης των καταναλωτών με την παραγωγή των προϊόντων ούτως ώστε να μπορούν οι ίδιοι, με ένα είδος αλληλοβοήθειας να επισκευάζουν ό,τι χρειάζεται να επισκευαστεί.

4) Ανακύκλωση: τα οφέλη της ανακύκλωσης είναι γνωστά. Παρ’ όλα αυτά σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει δίκτυο ανακύκλωσης, συνεπώς η πίεση προς του δήμους να υιοθετήσουν τέτοια προγράμματα όπως επίσης και η προτίμηση ανακυκλώσιμων προϊόντων είναι απαραίτητη. Επιπλέον, η ανακύκλωση όλων των υλικών που μπορούν να ανακυκλωθούν (όχι δηλαδή μόνο του χαρτιού και του αλουμινίου) θα έδινε μια λύση και στο πρόβλημα των σκουπιδιών.

5) Επιβράδυνση: το ζήτημα της επιβράδυνσης έχει να κάνει με την υιοθέτηση ενός εντελώς διαφορετικού τρόπου ζωής. Οι ρυθμοί ζωής, υπεύθυνοι για το άγχος και το στρες που κάνουν τη ζωή στις μεγαλουπόλεις αφόρητη, οφείλουν να χαλαρώσουν. Και μπορούν να χαλαρώσουν στο πλαίσιο μιας κοινωνίας όπου δε θα μετρώνται τα πάντα με τους όρους του χρήματος και της οικονομικής αποδοτικότητας, αλλά κεντρική θέση θα διατηρεί το πρότυπο μιας ισορροπημένης ζωής με τον ελεύθερο χρόνο βασικό συστατικό της. Η ίδια η σημασία της εργασίας σε μια τέτοια κοινωνία θα μεταστρέφονταν και θα τοποθετούνταν στην πραγματική της θέση. Η μείωση των ωρών εργασίας είναι ένα απαραίτητο βήμα για τη μετάβαση από την κοινωνία της εργασίας, όπου ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ένα ρομπότ που εργάζεται και καταναλώνει, στην κοινωνία του ελεύθερου χρόνου, όπου ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει ολόπλευρα την προσωπικότητά του αποφεύγοντας τις μονοσήμαντες εμμονές. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να δώσει λύση και στο πρόβλημα της ανεργίας.

Η υιοθέτηση του προτάγματος της από-ανάπτυξης σημαίνει την υιοθέτηση μιας νέας ηθικής. Όπως υποστήριζε ο Μπούκτσιν, η επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας απαιτεί μια αντίστοιχη ηθική επανάσταση. Ο μεγάλος φιλόσοφος του Διαφωτισμού, Ιμμάνουελ Καντ πίστευε πως ένας ηθικός κόσμος μπορεί να επιτευχθεί, αν κάθε άνθρωπος συλλογίζεται πριν από κάθε πράξη του το αντίκρισμα που θα είχε η μίμησή της από όλους τους ανθρώπους. Έτσι και στη δική μας περίπτωση, το πρόταγμα το από-ανάπτυξης μας καλεί να σκεφτούμε πριν από κάθε πράξη μας το οικολογικό της βάρος. Γιατί, όπως είναι γνωστό, καθένας από μας κουβαλά στις πλάτες του το οικολογικό του αποτύπωμα, δηλαδή τη δική του συμβολή στην καταστροφή του πλανήτη. Ο σκοπός είναι ο καθένας από μας να προσπαθεί κάθε μέρα να κάνει το πέρασμά του από δω όσο το δυνατόν λιγότερο καταστροφικό. Προς αυτή την κατεύθυνση μπορούμε όλοι να επανεξετάσουμε τις καθημερινές μας συνήθειες και να κρίνουμε πόσο συντελούν στην καταστροφή του πλανήτη.

Συνεπώς, η σημασία των 5 σημείων είναι διπλή. Καταρχάς είναι «υλική»: αν ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού των πλούσιων χωρών υιοθετούσε τέτοιου είδους πρακτικές και αν αυτό το ρεύμα μπορούσε να καταστεί μια «κρίσιμη μάζα», θα μπορούσε, αν όχι να βελτιώσει την κατάσταση, τουλάχιστον να επιβραδύνει σε ουσιαστικό βαθμό την προϊούσα οικολογική καταστροφή. Η σημασία των 5 σημείων όμως είναι και «πνευματική». Έχει να κάνει με το γεγονός ότι τέτοιου είδους πρακτικές, έστω κι αν δεν τίθενται στα πλαίσια μιας επαναστατικής αλλαγής των σημερινών κοινωνιών, προπαγανδίζουν εμπράκτως ένα νέο τρόπο ζωής. Είναι δείγματα μιας κουλτούρας διαφορετικής από τη σημερινή, μιας κουλτούρας που βασίζεται στην υπευθυνότητα και εναντιώνεται στη σπατάλη.

Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης, όπως λέει και το όνομά του, είναι ένα πολιτικό ρεύμα που υποστηρίζει την έξοδο από την ιδεολογία της ανάπτυξης και του παραγωγισμού. Με αυτό τον τρόπο στρέφεται εκ των πραγμάτων ενάντια στον καπιταλισμό και ενάντια στην κυρίαρχη θέση που δίνει αυτός στην οικονομία. Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης υποστηρίζει την κατάργηση της παντοδυναμίας της οικονομίας και την αρμονική επανένταξη της οικονομίας, ως επιμέρους κοινωνικής σφαίρας, στο όλον των κοινωνικών δραστηριοτήτων: αντί να είναι ο άνθρωπος πιόνι της οικονομίας, η οικονομία οφείλει να ξαναμπεί στη θέση της και να γίνει εργαλείο εξασφάλισης των απαραίτητων υλικών πόρων. Διότι το ζήτημα της παντοδυναμίας της οικονομίας, την οποία ο καπιταλισμός ορθώνει σε κυρίαρχη κοινωνική δραστηριότητα που καθορίζει όλες τις υπόλοιπες, ξεπερνά κατά πολύ το ζήτημα της εκμετάλλευσης και των οικονομικών ανισοτήτων. Εκμετάλλευση και κυριαρχία των οικονομικά δυνατών επί των οικονομικά αδύναμων υπήρχαν στο 99,9% των κοινωνιών. Μόνο ο καπιταλισμός όμως κατάφερε να δημιουργήσει ένα είδος κοινωνίας που τρέχει πίσω από μια σχεδόν αυτονομημένη οικονομική σφαίρα. Μόνο ο καπιταλισμός κατάφερε να δημιουργήσει έναν τύπο ανθρώπου που, ανεξαρτήτως της θέσης του στην κοινωνική ιεραρχία, ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με την παραγωγή και την κατανάλωση.

Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης, όπως τουλάχιστον το αντιλαμβανόμαστε εμείς, βρίσκει το νόημά του στα πλαίσια μιας ριζικής και «ανθρωπολογικής» κριτικής του καπιταλισμού και της ιδεολογίας του. Από την κριτική της εκμετάλλευσης και των οικονομικών ανισοτήτων περνάμε σε μια συνολικότερη κριτική του φαντασιακού της ανάπτυξης και του παραγωγισμού. Προφανώς, μια τέτοια πολιτιστική κριτική δε μπορεί παρά να συμβαδίζει με μια πολιτική κριτική κι έναν αγώνα που μάχεται για την κατάργηση του καπιταλιστικού συστήματος και την προσπάθεια δημιουργίας μιας αυτόνομης κοινωνίας όπου θα επικρατεί η οικονομική, πολιτική και κοινωνική ισότητα. Όπως έχει πει κι ο Μ. Μπούκτσιν, «ο ιεραρχικός τρόπος του σκέπτεσθαι και αισθάνεσθαι είναι πρόξενος μεγάλων συμφορών στην κοινωνία και απειλεί σήμερα να καταστρέψει ολόκληρο τον πλανήτη. Εμείς επιμένουμε πως το οικολογικό πρόβλημα, η αποσύνθεση του περιβάλλοντος έχουν κοινωνική προέλευση. Η στάση της κυριαρχίας πάνω στη φύση πηγάζει από την κοινωνική μας οργάνωση. Εάν θέλουμε να ζήσουμε αρμονικά με τη φύση πρέπει να εναρμονίσουμε τις σχέσεις μεταξύ μας και να εξαλείψουμε την ιεραρχία» (Μ. Μπούκτσιν, Τι είναι Κοινωνική Οικολογία, μτφρ. Μ. Κορακιανίτης, Αθήνα, Βιβλιοπέλαγος, 2000, σσ. 79-80).

Ωστόσο έχει σημασία να επιμείνουμε και στο πολιτιστικό κομμάτι της αντικαπιταλιστικής κριτικής. Όπως είδαμε, οι καταναλωτικές κοινωνίες που δημιουργεί ο καπιταλισμός χαρακτηρίζονται από μια βαθειά κρίση νοήματος και προσανατολισμού, συνέπεια της διάδοσης του ατομικισμού και της καταναλωτικής κουλτούρας. Οι κυρίαρχες αξίες και σημασίες της κοινωνίας παραπαίουν και οι άνθρωποι προσπαθούν να γεμίσουν το κενό που νιώθουν, καθώς δεν έχουν κάποιο συλλογικό σημείο αναφοράς για να πιαστούν, μέσω της κατανάλωσης και του shopping therapy. Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης, με τη βαρύτητα που δίνει στον ζήτημα της κουλτούρας και του τρόπου ζωής, μπορεί να σκιαγραφήσει και μια προσπάθεια απάντησης στο κενό νοήματος και τον αποπροσανατολισμό που επιφέρει ο καπιταλισμός. Οι αξίες που ενσαρκώνονται στα 5 σημεία, που αναλύσαμε παραπάνω, μπορούν να ειδωθούν ως ενδείξεις μιας νέας, δημοκρατικής κουλτούρας, που θα μπορούσε να καλύψει το πνευματικό κενό μιας κοινωνίας που τρέφεται με τη συντηρούμενη έλλειψη ικανοποίησης που γεννά ο καταναλωτισμός και ο ατομικισμός. Η αποκατάσταση μιας ισόρροπης σχέσης με τη φύση μπορεί και οφείλει να συνδυαστεί με μια αντίστοιχη αλλαγή στις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους. Έτσι, μια κοινωνία της από-ανάπτυξης θα ήταν μια κοινωνία συμβιωτική, μια κοινωνία περισσότερο ειρηνική όπου θα προσπαθούσαμε να λύνουμε τις διαφορές μας με δημοκρατικά μέσα, με το διάλογο, τη διαβούλευση και την αμοιβαία υποχωρητικότητα που επιτάσσει η ανεκτικότητα.

Από-ανάπτυξη, πράσινος καπιταλισμός, πολιτική οικολογία

Για εμάς η σημασία του προτάγματος της από-ανάπτυξης έγκειται στο ότι ασκεί ορθή κριτική στην ιδεολογία του πράσινου καπιταλισμού ή της βιώσιμης ανάπτυξης, ενώ, την ίδια στιγμή, αποφεύγει τις προβληματικές πλευρές άλλων οικολογικών ρευμάτων.

Αντιμέτωποι με την πρωτοφανή οικολογική κρίση στην οποία έχει οδηγήσει ο καπιταλισμός, οι πιο σκεπτόμενοι από τους υποστηρικτές του προωθούν την ιδέα του πράσινου καπιταλισμού. Μιας μορφής καπιταλισμού, με άλλα λόγια, που όχι μόνο θα ενσωματώσει φιλικές προς το περιβάλλον πολιτικές αλλά θα βασίσει και την περαιτέρω εξέλιξή του στη λεγόμενη «πράσινη ανάπτυξη». «Η κλιματική αλλαγή και η ενεργειακή ασφάλεια ωθούν τη βιομηχανία προς τα εμπρός» διαβάζουμε σε σχετικό αφιέρωμα μεγάλης αμερικανικής εφημερίδας (International Herald Tribune, 6.11.2008). Συγγραφείς, παράλληλα, σαν το Τζέρεμι Ρίφκιν, υποστηρίζουν ότι η ευρεία εφαρμογή των λεγόμενων πράσινων –ή φιλικών προς το περιβάλλον- τεχνολογιών θα αποτελέσει τη νέα τεχνολογική επανάσταση που θα γίνει κινητήρας μιας νέας φάσης οικονομικής ανάπτυξης του καπιταλισμού. Στο ίδιο μοτίβο, αλλά με διαφορετικό φυσικά πολιτικό προσανατολισμό, κινούνται και ορισμένες σοσιαλδημοκρατικές προσεγγίσεις, που, στα πλαίσια του πιο εξανθρωπισμένου και κοινωνικά ευαίσθητου καπιταλισμού που προτείνουν, ενσωματώνουν και την απαίτηση μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Ειδικά μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008 και τις συζητήσεις για τον τρόπο διεξόδου από την ύφεση, πολλοί έχουν υποστηρίξει την ιδέα ενός «πράσινου New Deal», παρακινούμενοι ενδεχομένως και από τις διακηρύξεις του Ομπάμα ότι θα διαθέσει κομμάτι του οικονομικού πακέτου ενίσχυσης σε «πράσινες» επενδύσεις.

Όπως είναι προφανές, μια προσέγγιση που ακολουθεί το πρόταγμα της από-ανάπτυξης δε μπορεί παρά να είναι αντίθετη σε κάθε μορφή διαιώνισης του σημερινού συστήματος που βασίζεται στη λογική της ανάπτυξης και του παραγωγισμού. Το πρόταγμα της από-ανάπτυξης υποστηρίζει το σταδιακό μηδενισμό της οικονομικής ανάπτυξης και όχι την επιδίωξη μιας ανάπτυξης άλλου τύπου, ακόμα κι αν πράγματι θα μπορούσε να είναι βιώσιμη. Κι αυτό, διότι, όπως είδαμε, το πρόταγμα της από-ανάπτυξης δίνει μεγάλη σημασία στο ζήτημα της κουλτούρας και των αξιών μιας κοινωνίας. Αυτό που τελικά έχει σημασία δεν είναι μόνο να σωθεί ο πλανήτης και να αποφευχθεί το επερχόμενο οικολογικό κραχ. Ακόμα κι αν μπορούσαμε να εξασφαλίσουμε ότι κάτι τέτοιο δε θα συνέβαινε, οι σημερινές κοινωνίες είναι αντιμέτωπες με ένα εξίσου σοβαρό «ανθρωπολογικό» κραχ : με την καταστροφή του ανθρώπινου όντος και τη μετατροπή του σε ον της κατανάλωσης και της παραγωγής, η οποία συντελείται μέσα στις καταναλωτικές κοινωνίες. Όσο η λογική της ανάπτυξης δεν αμφισβητείται, δε γίνεται να ανακοπεί η πορεία προς την καταναλωτικοποίηση της κουλτούρας και του ανθρώπου. Σε τελική ανάλυση, η ιδεολογία του οικοκαπιταλισμού και της πράσινης ανάπτυξης δεν είναι παρά μια προσπάθεια να διαιωνιστεί ο καταναλωτισμός, μέσω της δημιουργίας μιας καταναλωτικής κοινωνίας φιλικής προς το περιβάλλον[2]. Ακόμα κι αν κάτι τέτοιο ήταν δυνατόν, εμείς θα ήμασταν αντίθετοι με μια τέτοια κοινωνία, καθώς η επαναστατική πολιτική οικολογία οφείλει να θέτει μαζί το ζήτημα του περιβάλλοντος και το ζήτημα του ανθρώπινου όντος.

Κατόπιν τούτων, η θέση που νομίζουμε ότι θα πρέπει να υιοθετεί μια ριζοσπαστική πολιτική απέναντι στις πρακτικές και την ιδεολογία του πράσινου καπιταλισμού είναι περίπου η εξής: στο «πρακτικό» και «υλικό» επίπεδο στηρίζουμε ορισμένα μέτρα που μπορεί έστω και στο ελάχιστο να περιορίζουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση, απορρίπτοντας παράλληλα λύσεις όπως η προώθηση της πυρηνικής ενέργειας, τα βιοκαύσιμα κ.λπ. Σε αυτό το πρώτο επίπεδο, το οποίο αναφέρεται στην επιβίωση του πλανήτη, δεν πρέπει να μας ενδιαφέρει αν τα «πράσινα» μέτρα αμφισβητούν ή όχι το καταναλωτικό φαντασιακό ή αν μετατρέπουν το περιβάλλον σε μια «μεγάλη επιχείρηση»[3]. Όλα αυτά, που είναι γενικά αληθή, δεν αναιρούν ότι στο άμεσα πρακτικό επίπεδο αρκετά από τα «πράσινα» μέτρα έχουν θετική επίδραση. Ταυτόχρονα όμως, υπάρχει και το «πνευματικό» ή «πολιτιστικό» επίπεδο. Πρόκειται για το επίπεδο της κουλτούρας και των αξιών της κοινωνίας. Σε αυτό το επίπεδο οφείλουμε να ασκούμε σφοδρή κριτική στις λογικές του πράσινου καπιταλισμού, με το επιχείρημα ότι ουσιαστικά αναζητούν τη διαιώνιση της καταναλωτικής κοινωνίας, μέσω της εξασφάλισής της απέναντι στον οικολογικό κίνδυνο.

Αυτή η «διπλή» στάση μας επιτρέπει να αποφύγουμε ένα βασικό λάθος στο οποίο υποπίπτει μεγάλο μέρος των προσεγγίσεων της πολιτικής οικολογίας. Στην πλειονότητά τους αυτές οι προσεγγίσεις δεν αποδίδουν την απαραίτητη σημασία στην κριτική του τρόπου ζωής των ίδιων των ατόμων. Παραβλέπουν ότι μέσα στις καταναλωτικές κοινωνίες έχει συντελεστεί μια ουσιαστική βελτίωση των υλικών συνθηκών ζωής του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, η οποία καθιστά, πλέον, τους καταναλωτές κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης. Κι έτσι στρέφουν την κριτική τους κυρίως στις πολυεθνικές εταιρίες και τα κράτη. Με αυτό τον τρόπο όμως δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία της πολιτιστικής κριτικής του τρόπου ζωής, ακόμα και στο απλό καθημερινό επίπεδο. Γι’ αυτές τις προσεγγίσεις το ζητούμενο δεν είναι τόσο να αλλάξει, έστω και στο ελάχιστο, ο σπάταλος και ανεύθυνος τρόπος ζωής του μέσου σημερινού ανθρώπου, επειδή θεωρούν ότι το πρόβλημα είναι η κυριαρχία που ασκούν οι πολυεθνικές πάνω στη φύση και πάνω στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι δηλαδή γίνονται αντιληπτοί αποκλειστικά και μόνο ως θύματα των κυρίαρχων στρωμάτων κι όχι ως ενεργοί μέτοχοι, μέσω της καταναλωτικής τους συμπεριφοράς, στην περιβαλλοντική υποβάθμιση. Γι’ αυτούς τους λόγους τα εν λόγω οικολογικά ρεύματα παραμένουν προσκολλημένα στο ξεπερασμένο σχήμα της αντίθεσης ανάμεσα στο ρεφορμισμό και την επανάσταση.

Από τη στιγμή που θεωρούμε ότι το πρόβλημα και οι αντιφάσεις του καπιταλισμού δεν είναι απλώς οικονομικές, αλλά ανθρωπολογικές και οικολογικές, το ζήτημα να επιλέξουμε ανάμεσα στο ρεφορμισμό και την επανάσταση δεν έχει νόημα. Είναι προφανές και αυτονόητο ότι μια πραγματική λύση των ουσιαστικών προβλημάτων των σημερινών κοινωνιών –και ειδικότερα του οικολογικού, το οποίο μας απασχολεί απόψε- θα προέλθει μόνο μέσα από την ανατροπή του καπιταλισμού και από την αντικατάστασή του από ένα άλλο είδος κοινωνίας, δημοκρατικής και αντικαταναλωτικής. Κάτι τέτοιο όμως δε μας εμποδίζει σε καμία περίπτωση να υποστηρίζουμε οποιοδήποτε μέτρο που ενδεχομένως βελτιώνει την κατάσταση και περιορίζει, έστω και ελάχιστα, την προϊούσα οικολογική κατάρρευση. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο σε εποχές σαν τη σημερινή, όπου δεν υπάρχει κανένα πραγματικό επαναστατικό κίνημα με ουσιαστική κοινωνική βάση.

Αυτό που χρειάζεται, και άμεσα μάλιστα, είναι να ξεκινήσουμε να υιοθετούμε απλές και καθημερινές αλλαγές στον τρόπο ζωής μας, προωθώντας ένα μοντέλο ζωής λιγότερο σπάταλο και ανεύθυνο. Πρόκειται για μια προσπάθεια που εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της απόπειρας να απεμπλακούμε από τα πλοκάμια της καταναλωτικής κουλτούρας μέσα στην οποία έχουμε ανατραφεί, προσπάθεια που αποτελεί, με τη σειρά της, μέρος του συνολικότερου αγώνα για τη δημιουγία μιας κοινωνίας αυτόνομης και δημοκρατικής.

___________________________
[1] Βλ. τις σχετικές αναλύσεις του Z. Bauman, Ζωή για κατανάλωση, μτφρ. Γ. Καράμπελας, Αθήνα, Πολύτροπον, 2008 και του Ε. Αρανίτση, «Οι περιπέτειες του αιτήματος», «Για να μην είσαι ό,τι τρως», 7 της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας, 29.3.2009 και 12.4.2009 αντίστοιχα.

[2] Βλ. σχετικά το άρθρο του Ρ. Φικς, «Από την κριτική του καταναλωτισμού στην πολιτική καταναλωτή», περ. Μάγμα, τ. 4, Ιούνιος 2009, σσ. 42-46.

[3] Ρ. Μαντότο, Οικοκαπιαλισμός. Το περιβάλλον ως μεγάλη επιχείρηση, μτφρ. Κ. Μαράκα, Αθήνα, Στάχυ, 1996.

Ανοιχτή εκδήλωση-συζήτηση

Διοργανώνουμε ανοιχτή συζήτηση με θέμα "Η οικολογική κρίση και το πρόταγμα της από-ανάπτυξης". Θα υπάρξει μια σύντομη αρχική εισήγηση, με σκοπό να ξεκινήσει συζήτηση με τη συμμετοχή του κοινού.

Παρασκευή 12 Ιουνίου 2009, 18:00

στο Παιδαγωγικό (Χ. Τρικούπη και Ναυαρίνου)

Όσοι πιστοί, αφήστε τα μπάνια και προσέλθετε.

Θα υπάρξει λαχειοφόρος αγορά με πλούσια δώρα.

Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα...

Επειδή με τις χοντράδες των πολιτικών ανδρών και γυναικών του τόπου αυτές τις τελευταίες μέρες τρίζουν τα κόκκαλα πολλών (από τη Ρόζα Λούξεμπουργκ ως τον Καστοριάδη), αναδημοσιεύουμε το εξής ωραίο κείμενο που βρήκαμε κάπου στο διαδίκτυο:

Socialisme ou Barbarie

Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται 6 μήνες από το Δεκέμβρη της γενιάς μας. Βάρκιζα τέλος, γράφει σε ένα τοίχο κάτω από την πολυκατοικία μου. Όμως, τις μέρες που καιγόταν η Αθήνα, κάποιοι συνέχιζαν τη δουλειά τους, σαν να μην τρέχει τίποτα. Κάποιοι άλλοι βρήκαν επιτέλους εκείνη την αφορμή που τόσα χρόνια έψαχναν και χύθηκαν στους δρόμους. Κάποιοι άλλοι αναθάρρησαν, όμως έπειτα θρονιάστηκαν πάλι στη σιγουριά και στη θαλπωρή του καναπέ τους. Κάποιοι αποφάσισαν να τραβήξουν δρόμους σκοτεινούς, όπως από καιρό τώρα ήθελαν. Και κάποιοι, υποτίθεται μέσα στα πράγματα, αδυνατούσαν να καταλάβουν και να εξηγήσουν αυτά που γίνονταν, μα κυρίως αυτά που μπορούσαν ακόμη να έλθουν και δεν είχαν έλθει.

Σήμερα…σχεδόν 6 μήνες μετά…όλοι αυτοί οι κάποιοι βαδίζουν σε άλλους ρυθμούς…οι οργισμένοι 15χρονοι είναι αλλού…οι οργισμένοι νέοι επίσης…αυτοί που ήταν πάντα αλλού, εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί…και αυτοί που κάπου αλλού βρέθηκαν τις σκοτεινές μέρες του Δεκέμβρη, τώρα σκάβουν δέντρα, πίνουν μπύρες, αράζουν σε παραλίες, βρίσκουν πάλι λίγο χρόνο να δουλέψουν και να ερωτευτούν…

6 μήνες μετά το Δεκέμβρη, παραμονές εκλογών, ένα ερώτημα έχει στηθεί στη σκηνή του πολιτικού θιάσου που μας κυβερνά χρόνια τώρα: σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα; Στα λόγια της Λούξεμπουργκ και στα κείμενα του Καστοριάδη, περιστρέφεται ο πολιτικός θίασος και παίζει με νοήματα που αδυνατεί από πάντα να καταλάβει, όπως αδυνατεί εδώ και 6 μήνες να καταλάβει τα πιο βαθιά και πιο ρηχά αίτια του Δεκέμβρη μας.

Αφοριστικά δημιουργούνται εξισώσεις, γράφονται κείμενα, μάλλον από ανθρώπους που στις βιβλιοθήκες προσπερνούσαν τον Καστοριάδη, όπως ο θίασος της αρχαίας τραγωδίας προσπερνούσε το μίασμα.

Το δίλημμα του Καστοριάδη ξεπερνά ΠΑΣΟΚ και ΝΔ και το εκκρεμές Καραμανλής – Παπανδρέου. Το δίλημμα του Καστοριάδη ξεπερνά εποχές και χρόνους, τοποθεσίες και έθνη, άτομα και κοινωνίες, δίπολα και λοιπές διχοτομήσεις. Ο σοσιαλισμός, για τον Καστοριάδη, είναι ο Δεκέμβρης του 2008 να διαρκεί για πάντα, κάθε μέρα και κάθε ώρα, σε κάθε άτομο, με κάθε τρόπο. Να μην εξαντλείται άσκοπα σε χρονικούς ή τοπικούς περιορισμούς, ταξικές ή εθνικές διαφορές, σε βίαιες ή «έξυπνες» μορφές αντίδρασης. Κάθε μέρα να ξυπνάς με την αίσθηση της επανάστασης, προσωπικής, ατομικής, κοινωνικής και πανανθρώπινης. Επανάσταση στο κρεβάτι και στην κουζίνα, στη δουλειά και τη διασκέδαση, στις συναναστροφές και στις εξορίες. Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να περιχαρακώνεται, δεν μπορεί να εξαντλείται, δεν μπορεί να μένει σταθερός και άπραγος.

Και η βαρβαρότητα είναι ο εφησυχασμός, η καθησυχασμός, η άβουλη πραότητα, η αντίδραση που μένει σκλαβωμένη στον καναπέ (ενώ υπάρχει), ο φόβος και η καταπράυνσή του με δόσεις κατανάλωσης και εξάρτησης από τις φωνές των ειδικών, η υποταγή στο άλογο ή το παράλογο και τέλος η γενικευμένη υποταγή σε «αυτό που δεν μπορώ να κάνω τίποτα, για να αλλάξω και να αποφύγω».

6 μήνες μετά το Δεκέμβρη, στις καθημερινές μας συναναστροφές έχει επανέλθει η ειρήνη και η τάξη που οι πολλοί μας επιβάλλουν να έχουμε. Τα ανήσυχα πνεύματα και μυαλά σιωπούν και πνίγονται στη γενικευμένη βαρβαρότητα που επιδιώκουν και πετυχαίνουν οι πολλοί. Δεν είναι βάρβαροι ούτε αυτοί που μας κυβερνούν, ούτε αυτοί που θέλουν να μας κυβερνήσουν. Βάρβαροι είναι όσοι περιορίζουν τους πολύχρωμους ορίζοντές τους στη μπάλα και τα μπουζούκια, το Lacoste και την L. Vuitton, το δίλημμα Κολωνάκι ή Εξάρχεια, τα γρήγορα αυτοκίνητα και τις γκόμενες με τις κοντές φουστίτσες. Που την περιορίζουν σε αυτά και μόνο αυτά και δεν θέλουν ή δεν μπορούν να δουν το πολύχρωμο που ξετυλίγεται πέρα από τα κλειστά πλαίσια.

Βάρβαροι όμως πάνω από όλους εμείς…που 6 μήνες μετά, πίνουμε μπύρες και ερωτευόμαστε, σαν να είναι αυτό μόνο που μας έμεινε πια στη ζωή, αφού πετύχαμε πλέον να παρασταθούμε στην εξέγερση που θα αναφέρουμε με δέος και στόμφο στα εγγόνια μας. Και τελικά…περιμένοντας να φύγουν οι βάρβαροι…διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχουν καθόλου…ότι είναι μία λύση…είναι ο φόβος ότι θα έρθουν ενώ είναι ήδη εδώ…είναι η ταυτόχρονη ηρεμία που προσδίδει η εναπόθεση των σημαντικών σε άλλους…η αποποίηση του χρέους μας απέναντι στους εαυτούς μας και την κοινωνία μας…η δικαιολογία ότι δεν μπορούμε, διότι δεν μπορούμε…

Ομοφοβική Λυρική

ενταξει ρε πουστρακια ωραια ηταν!
την ανωμαλια την καναμε τεχνη εριξαν και γλωσσοφιλο η κανα πεταχτο!!!
ωραια τωρα που φιληθηκαν οι πουστηδες τα λυσαμε τα προβληματα της χωρας!!![1]

Αντιγράφουμε από το ενημερωτικό μπλογκ tvxs : «Υπό αμφισβήτηση τέθηκε η ελεύθερη έκφραση το βράδυ του Σαββάτου και μάλιστα σε έναν κατ’ εξοχήν χώρο έκφρασης και τέχνης όπως η Εθνική Λυρική Σκηνή. Αφορμή για την ένταση υπήρξε η όπερα “Ρούσαλκα” του Αντονίν Ντβόρζακ που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα και ένα φιλί επί σκηνής μεταξύ δύο ανδρών.

Η ένταση ξεκίνησε από τις πρόβες της παράστασης όταν μέλη της ορχήστρας αντέδρασαν στην επίμαχη σκηνή και απαίτησαν να αφαιρεθεί από την παράσταση. Στην πρεμιέρα του έργου μάλιστα μοιράστηκε κείμενο που χαρακτήριζε έκφυλο και ομοφυλοφιλικό το έργο, ενώ μερίδα του κοινού γιουχάρισε τους Γάλλους συντελεστές.

Στη δεύτερη παράσταση, το βράδυ του Σαββάτου, σημειώθηκαν επεισόδια μέσα στη Λυρική Σκηνή όταν μέλη της Ομοφυλοφιλικής και Λεσβιακής Κοινότητας απαίτησαν να διαβάσουν κείμενο διαμαρτυρίας για την πρωτοφανή λογοκρισία του έργου.

Άνδρες της ασφάλειας, διάφοροι τεχνικοί του θεάτρου αλλά δυστυχώς και μουσικοί -μέλη της ορχήστρας επιτέθηκαν στα μέλη της ΟΛΚΕ και σε δημοσιογράφους, μη επιτρέποντας την ανάγνωση του κειμένου πριν την έναρξη της παράστασης».


Ξέρουμε ότι η ελληνική κοινωνία είναι σεξιστική και ιδιαιτέρως ομοφοβική. Οι ενδείξεις αφθονούν. Αρκεί να θυμηθούμε το «ντόρο» που είχε ξεσπάσει πριν από μερικά χρόνια, όταν το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο παρανέβη και επέβαλε πρόστιμο σε δημοφιλές σήριαλ του Χ. Παπακαλιάτη, επειδή σε μια σκηνή παρουσιάστηκε ένα ερωτικό φιλί μεταξύ δύο ομοφυλόφιλων ανδρών. Ανάλογα ομοφοβικά ένστικτα προκάλεσε, στις τάξεις των θεατών αλλά και της κοινής γνώμης γενικότερα, η χολιγουντιανή ταινία Brokeback Mountain που προβλήθηκε επίσης πριν από λίγα χρόνια, παρ’ όλο που εκεί δεν είχαμε κάποια ανάλογη θεσμική παρέμβαση. Τα ίδια έγιναν και με αφορμή τους πρώτους γάμους ομοφυλόφιλων από το δήμαρχο της Τήλου.

Εννοείται ότι όλα αυτά αποτελούν μόνο τις πιο θεαματικές εκφράσεις της καθημερινής συμπεριφοράς απέναντι στους gay και τις λεσβίες όπως και απέναντι στα άτομα, γενικότερα, με σεξουαλικές προτιμήσεις που δεν περιορίζονται στο κλασικό, ετεροφυλοφιλικό μοντέλο (τραβεστί, κ.λπ.).

Το ιδιαιτέρως λυπηρό εν προκειμένω έχει να κάνει με το ότι υποκείμενο του νέου ομοφοβικού κρούσματος δεν υπήρξε ούτε ένας θεσμός πουριτανικών σχεδών αρχών όπως το ΕΣΡ ούτε κάποια μεσημεριανή κουτσομπολίστικη εκπομπή της τηλεόρασης. Αυτοί που προέβησαν στην ομοφοβική πρωτοβουλία ήταν μουσικοί, άνθρωποι που υποτίθεται ότι είναι στοιχειωδώς καλλιεργημένοι κι ότι η ενασχόλησή τους με τη μουσική τους έχει επιτρέψει να αποβάλλουν τα χυδαία και κατώτατα από τα πιο λαϊκά ένστικτα. Με τέτοιους «καλλιεργημένους» τι τον θέλουμε τον Αλέφαντο να φωνάζει «για κρέμασμα στο Σύνταγμα οι πούστηδες»;

[1]Από ηλεκτρονικό σχόλιο για το συμβάν.

Πογκρόμ;

Του ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ *

Τα φαινόμενα πολλαπλασιάζονται επικίνδυνα. Πλάι στους αδιόρατους, καθημερινούς ρατσισμούς, που υφίστανται αρκετοί μετανάστες στην Ελλάδα, φαίνεται ότι κάποιοι θέλουν να προβάρουν μια γενική σύρραξη ανάμεσα στους άθλιους του 21ου αιώνα και τις εγχώριες δυνάμεις της Τάξης. Κάποιοι; Οχι απαραίτητα κάποιοι συγκεκριμένα, μάλλον μια ορισμένη και κυρίαρχη πολιτική στάση, συνεπικουρούμενη από μια ομόλογη κοινωνικο-πολιτική κουλτούρα.

Τα γεγονότα του περασμένου Σαββάτου στην Πάτρα, όπου οι αστυνομία βρέθηκε αντιμέτωπη με την οργή πλήθους μεταναστών, μπορούν να ζωντανέψουν το πιο μαύρο σενάριο, την πιο μαύρη πολιτική: μια αμιγώς κατασταλτική πολιτική ενός θεσμικού και κοινωνικά συναινετικού ρατσισμού- και μάλιστα στο γκρίζο φόντο μιας ανεξέλεγκτης οικονομικής κρίσης. Η προσφυγή στην αστυνομική καταστολή, στην περίπτωση αυτή, δεν μπορεί να εξισώνεται με τη ρουτίνα ανάληψης της ευθύνης από εκείνο το κομμάτι του κρατικού μηχανισμού που έχει τη «φυσιολογική» αρμοδιότητα αντιμετώπισης των διαδηλώσεων. Γιατί οι μετανάστες της Πάτρας (και όχι μόνο) δεν έχουν καν το δικαίωμα εκπροσώπησης, ακρόασης, διεκδίκησης. Αντικειμενικά, η εναντίον τους στρεφόμενη καταστολή, η ωμή βία που τους επιφυλάσσεται, είναι μια απόπειρα για να μην ακουστούν, να μην εκπροσωπηθούν, να μη διεκδικήσουν. Εδώ, η καταστολή είναι προάγγελος ενδεχόμενου μελλοντικού πογκρόμ, ενός «κύματος» (για να θυμηθούμε και την πρόσφατη ομώνυμη ταινία) στιγματισμού και διώξεων των ανεπιθύμητων ως περιττών.

Πλάι στην ηθικο-πολιτική καταδίκη τέτοιων συμπεριφορών αλλά και την επίδειξη αλληλεγγύης προς εκείνους που ζουν το μαρτύριο του ακούσιου εκπατρισμού τους, είναι ανάγκη να εμείνουμε στην αναγκαιότητα μιας ανύπαρκτης σήμερα μεταναστευτικής πολιτικής εκ μέρους του κράτους, με στόχο την κοινωνική ενσωμάτωση των «άλλων» στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής Πολιτείας. Πολιτικής που θα αποσκοπεί να κάνει τους «ξένους» ισότιμους πολίτες με τους «γηγενείς», συντρίβοντας προκαταλήψεις και απωθώντας στον ιδιωτικό χώρο φυλετικά και/ή θρησκευτικά ζητήματα, τα οποία πολιτικοποιούμενα ενισχύουν όλους τους ρατσισμούς.

Η νεο-φιλελεύθερη διαχείριση του ζητήματος το αφήνει στη διακριτική ευχέρεια της αγοράς, που οξύνει εν γένει τις κοινωνικές ανισότητες, πόσω μάλλον αυτές μεταξύ «αυτοχθόνων» και «αλλοδαπών». Την ίδια στιγμή που, όπως υποστηρίζει ο αριστερός Αμερικανός στοχαστής Ουόλτερ Μπεν Μίκαελς, ο νεοφιλελευθερισμός δεν έχει κανένα πρόβλημα να προάγει μια πολιτική πολιτισμικής ποικιλομορφίας. Για τον νεοφιλελευθερισμό, η θεσμική πολυπολιτισμικότητα (μέτρα θετικών διακρίσεων κ.λπ.) αναπληρώνει τρόπον τινά την έλλειψη κοινωνικής δικαιοσύνης: όσο περισσότερο οι κοινωνίες γίνονται ανισωτικές, τόσο περισσότερο αφοσιώνονται στην «πολυπολιτισμικότητα». Με την έννοια αυτή, η πολιτισμική ποικιλομορφία τίθεται στην υπηρεσία του νεοφιλελευθερισμού, δεν αποτελεί τον εχθρό του, όπως πιστεύουν αρκετοί μέσα στην Αριστερά. Υποθέστε ότι ψάχνετε έναν διευθυντή πωλήσεων για την εταιρεία σας και ότι πρέπει να επιλέξετε ανάμεσα σε έναν λευκό ετεροφυλόφιλο και μια μαύρη λεσβία, η οποία είναι ικανότερη στην εργασία της από τον λευκό ετεροφυλόφιλο. Ο ρατσισμός, ο σεξισμός, η ομοφοβία θα σας επέβαλλαν να προσλάβετε τον λευκό ετεροφυλόφιλο, ο καπιταλισμός τη μαύρη λεσβία. Ορισμένοι καπιταλιστές, καταλήγει ο Αμερικανός διανοούμενος, μπορεί να είναι ρατσιστές, ο καπιταλισμός δεν είναι!

Γι' αυτό, η επείγουσα αναγκαιότητα μιας δημοκρατικής πολιτικής ενσωμάτωσης των μεταναστών οφείλει να εκκινήσει από το κοινωνικό ζήτημα και τη δημοκρατική ιδιότητα του πολίτη. Αν χρειάζονται πολιτικές θετικών διακρίσεων, αυτές θα πρέπει να έχουν αφετηρία τις τάξεις, όχι τις φυλές. Η προσφυγή στο κοινωνικό ζήτημα δεν λύνει, βέβαια, ως διά μαγείας όλα τα προβλήματα. Διαλύει όμως επικίνδυνες ψευδαισθήσεις, αποφυλοποιεί τις κοινωνικές σχέσεις και μπορεί να ματαιώσει επερχόμενα πογκρόμ.

* Διδάσκει στο Α.Π.Θ.


ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 07/03/2009

Το παρακράτος (ξανα)μπαίνει στο παιχνίδι

του Στέλιου Κούλογλου

Η επίθεση, χθές το βράδυ, με χειροβομβίδα στο «Στέκι των Μεταναστών» στα Εξάρχεια αποτελεί την πιο σημαντική πολιτική εξέλιξη των ημερών.

Είναι πιο σημαντική και από την πρόσφατη απόδραση Παλαιοκώστα στον Κορυδαλλό. Η τελευταία αυτή περίπτωση ήταν απλώς μια ακόμη απόδειξη της πλήρους διάλυσης της αστυνομίας και της κρατικής μηχανής- έργο της σεμνής και ταπεινής νεοδημοκρατικής κυβέρνησης. Η χθεσινή επίθεση σηματοδοτεί την ενεργή επανεμφάνιση του παρακράτους στα πολιτικά πράγματα με σκοπό το ξεκίνημα ενός νέου κύκλου αίματος.

Σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες η χειροβομβίδα κατά τύχη δεν έσκασε μέσα στο στέκι όπου συνεδρίαζαν 30 περίπου άτομα, από τις επιτροπές των Αντιρρησιών Συνείδησης στον Στρατό. Η έκρηξη ήταν πολυ ισχυρή και προκάλεσε ζημιές στα διπλανά διαμερίσματα .Η φωτογραφία της ζαρντινιέρας έξω από το στέκι είναι χαρακτηριστικη. Παρ ολίγο θα υπήρχαν θύματα και μάλιστα στα Εξάρχεια, για δεύτερη φορά μέσα σε 3 μήνες. Τα όσα υποθέτει κανείς ότι θα επακολουθούσαν αποδεικνύουν και το μέγεθος της προβοκάτσιας.

Στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με κύκλους που προωθούν την στρατηγική της έντασης, ακριβώς όπως ξεκίνησε στην Ιταλία στα τέλη της δεκαετίας του 60 και κορυφώθηκε την δεκαετία του 70. Χρειάζεται να θυμηθούμε ορισμένα γεγονότα από την γειτονική χώρα:

-Το 1969 ξεκινούν βομβιστικές επιθέσεις με κορυφαίο γεγονός την Σφαγή στην Πιάτσα Φοντάνα του Μιλάνου που είχε ως αποτέλεσμα 18 νεκρούς και 84 τραυματίες. Η αστυνομία κατηγορεί τον αναρχικό Πιέτρο Βαλπρέντα για να αποκαλυφθεί μετά από χρόνια και μετά από πολλές προσπάθειες της αριστεράς, ότι η επίθεση ήταν έργο της νεοφασιστικής οργάνωσης «Νέα Τάξη».

-Παρόμοιες τρομοκρατικές ενέργειες συνεχίζονται και τα επόμενα χρόνια .Τον Απρίλιο του 1972 ύστερα από μια βομβιστική επίθεση στο Πετεάνο, δολοφονούνται τρεις καραμπινιέροι. Οι αρχές κατηγορουν ξανά την αριστερά, για να αποδειχθεί το 1990 ότι δράστες –και της βοβμιστικής επίθεσης και των δολοφονιών των καραμπινιέρων- ήταν στελέχη ακροδεξιών τρομοκρατικών οργανώσεων, με επικεφαλής τον νεοφασίστα τρομοκράτη Βίνσεντ Βινσινγκουέρρα. Στην δική του ο Βινσινγκουέρρα ομολόγησε αφοπλιστικά: «kάθε βομβιστική επίθεση από το 1969 και μετά συνδεόταν με μια ομάδα. Οι διαταγές δίνονταν από ένα μηχανισμό που ανήκε στο κράτος και ειδικότερα από μια παράλληλη μυστική δομή του υπουργείου Εσωτερικών».

Οπως μου είχε εξηγήσει σε μια συνέντευξη ο ιδρυτής των «Ερυθρών Ταξιαρχιών» Αλμπέρτο Φραντσεσκίνι, σύστησαν μαζί με τον Ρενάτο Κούρτσιο την κυριότερη-αριστερή- τρομοκρατική οργάνωση της Ιταλίας ακριβώς για να αντιδράσουν σε παρόμοια περιστατικά και την τρομοκρατία της ακροδεξιάς. Η διαφορά της σημερινής Ελλάδας είναι βρισκόμαστε ήδη στην εποχή της «διάχυτης τρομοκρατίας»: υπάρχουν ομάδες όπως ο «Επαναστατικός Αγώνας» και η «Σέχτα Επαναστατών» που διεκδικούν αυτόν τον ρόλο. Αν χθες είχε χυθεί αίμα, η «απάντηση» των προηγούμενων οργανώσεων θα δικαιολογείτο όπως ακριβώς και η επίθεση εναντίον της αστυνομικής περιπόλου στα Εξάρχεια μετά την δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου.

Σε αυτόν τον νέο κύκλο του αίματος που από τύχη δεν ξεκίνησε χθες, οι κυβερνητικές ευθύνες είναι τεράστιες. Οι αποδείξεις από την δράση του παρακράτους στην διάρκεια των συγκρούσεων του Δεκέμβρη κατατέθηκαν ακόμη και στην Βουλή, χωρίς να ιδρώσει το αυτί κανενός υπουργού. Αλλά από την κυβέρνηση αυτή δεν μπορεί κανείς να περιμένει τίποτα. Οσοι ενδιαφέρονται να μην αντικατασταθεί η δημοκρατία και η μαζική δράση από την κριτική των όπλων θα πρέπει να αντιδράσουν ενεργά σε οποιαδήποτε παρόμοια ενέργεια. Και θα πρέπει να αντιδράσουν ΤΩΡΑ.

πηγή: tvxs.gr

Γράμμα του Θ. Ηλιόπουλου από τις φυλακές Κορυδαλλού

«Αυτές τις στιγμές η καρδιά μου χτυπά πιο δυνατά γιατί έχω συνείδηση πως υπάρχει»

Μπερνάρντο Σοάρες (Φερνάντο Πεσσόα)

Η οδύσσειά μου συνεχίζεται…

Ήταν 18 Δεκέμβρη απόγευμα Πέμπτης, όταν εγώ με την παρέα μου κατευθυνόμασταν προς το Κέντρο μέσα από την οδό Ακαδημίας. Η εικόνα γύρω μας ήταν η συνηθισμένη των τελευταίων ημερών, ενός τοπίου βομβαρδισμένου, με χημικά και δακρυγόνα στην ατμόσφαιρα που πρόδιναν ότι είχαν προηγηθεί επεισόδια, συχνό φαινόμενο της περιόδου, μετά την δολοφονία του δεκαπεντάχρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου.

Καθώς προχωράγαμε δυνάμεις των ΜΑΤ ξεπρόβαλαν μπροστά μας και βάλθηκαν να κυνηγούν τον κόσμο που βρισκόταν πάνω στην οδό Ακαδημίας. Ο κόσμος έτρεχε πέρα δώθε. Κάποιος μʼ έσπρωξε δυνατά , έπεσα κάτω και τότε άρχισε η γιορτή. Οι ματατζήδες άρχισαν να με βρίζουν με προσβλητικούς και σεξιστικούς χαρακτηρισμούς και να με κτυπάνε, κάποιος φίλος μου φώναζε. Ύστερα με πιάσανε, σταθήκανε ολόγυρα, με βρίζανε κι άρχισαν να με ψάχνουν. Κάποιος άρπαξε το μικρό σακίδιο που είχα στην πλάτη κι άρχισε να το ψάχνει «μη φοβάσαι μου είπε, δεν θα σου βάλουμε τίποτα μέσα». Το σακίδιο δεν είχε παρά προσωπικά μου πράγματα. Με σπρώξανε σε ένα παγκάκι, με ξάπλωσαν μπρούμυτα και με δέσανε με χειροπέδες, ύστερα με φόρτωσαν σε μια κλούβα και με πήγαν στην Ασφάλεια.

Εκεί μου λέγανε ότι πέταγα πέτρες . Όσο πέρναγε η ώρα, όμως, τα πράγματα χειροτέρευαν. Το κατηγορητήριο αυξήθηκε και συμπληρώθηκε με λογής κακουργήματα και πλημμελήματα. Οι πέτρες έγιναν μολότωφ. Παρότι δεν υπήρχε τίποτε που να με συνδέει μʼ αυτά. Αλλά αυτό δεν φαινόταν να απασχολεί.

Άρχισε το πήγαινʼ έλα στα δικαστήρια. Κι εκεί , μια και δεν υπήρχαν στοιχεία, φτιαχτήκανε. Οι αστυνομικοί που με συνέλαβαν, αλλάξανε τις καταθέσεις τους και καταθέσαν ότι επί τρεις ώρες τους πέταγα μολότωφ: με το πρόσωπο γυμνό, με τα χέρια καθαρά, με τα μάτια καθαρά, χωρίς μια στάχτη επάνω μου, χωρίς μια σκιά στα ρούχα μου . Και στις 22 του μήνα μου ανακοίνωσαν ότι κρίθηκα προφυλακιστέος. Μια μέρα μετά , με μετέφεραν στις φύλακες του Κορυδαλλού.

Εκεί βρίσκομαι μέχρι και σήμερα , δύο μήνες μετά την σύλληψη μου. Και τίποτε δεν κινείται. Οι μέρες περνάνε και εγώ μένω εδώ να περιμένω, δέσμιος της ακινησίας, δέσμιος μιας παράλογης και ασφυκτικής γραφειοκρατίας ή ίσως μιας εκδικητικής αδιαφορίας.

Όλο αυτό το διάστημα δεν τσάκισα. Με κράτησαν και με κρατάνε οι άνθρωποι που βρέθηκαν δίπλα μου να με στηρίξουν, φίλοι, γνωστοί είτε και άγνωστοι ως χτες, με κράτησε η αλληλεγγύη των ανθρώπων γνωστών και άγνωστων . Για χάρη τους δεν θα πέσω. Για χάρη τους θα κρατήσω. Γιατί όλη αυτή η περιπέτεια δυναμώνει τη θέλησή μου για μια κοινωνία δίκαιη, το πάθος μου για ελευθερία, το πείσμα μου να σταθώ όρθιος. Και θα σταθώ.

Μπορεί να με έπιασαν τυχαία, να μη συνδέομαι με τα γεγονότα που με κατηγορούν, απέναντι όμως στον γενικευμένο ωχαδερφισμό, το να «παίρνεις θέση», να μην κλείνεσαι στο εγώ σου, να βγαίνεις από την ατομική σου περίπτωση, είναι η υπεύθυνη στάση ενός συνειδητοποιημένου πολίτη.

Η δική μου θέση είναι από τη μεριά του κομματιού της κοινωνίας που θέλει να βγει από την απάθεια, που θέλει πραγματικά να αρχίσει, μέσα από αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες, να αποφασίζει για τη ζωή του.

Θοδωρής Ηλιόπουλος

(Από το Athens Inymedia）

Για το Παλαιστινιακό

Για μια ακόμα φορά η κοινή γνώμη παρακολούθησε απ’ τις τηλεοράσεις της το νέο μακελειό αμάχων στη Μέση Ανατολή. Αν αγωνιζόμαστε για τη δημιουργία μιας κοινωνίας ισότητας και δημοκρατίας, η βία πρέπει να καταδικάζεται ως τρόπος διευθέτησης των ανθρωπίνων διαφορών. Ειδικότερα απ’ τη στιγμή που η εξουσία δε βρίσκεται στα χέρια των λαών, αλλά στα κράτη και στις κυβερνήσεις, αυτοί που την πληρώνουν σε περιπτώσεις ένοπλων συρράξεων δεν είναι οι «από πάνω» αλλά οι «από κάτω»: οι άμαχοι και οι αθώοι αμφότερων των πλευρών. Κι αυτό ισχύει φυσικά ακόμα και στην περίπτωση εθνικαπελευθερωτικών κινημάτων ή αντάρτικων, όπου οι κυρίαρχες μειοψηφίες χρησιμοποιούν συνήθως το λαϊκό αίτημα για εθνική ανεξαρτησία, προκειμένου να αναρριχηθούν στην εξουσία και να εκκαθαρίσουν τους αντιπάλους τους.

Ο ισραηλινός ιμπεριαλισμός, τα εγκλήματα και τα ψέματα του
Αυτές οι γενικές διαπιστώσεις βέβαια δεν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι σήμερα δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι υπεύθυνοι για τη σφαγή, ότι δεν υπάρχουν θύματα και θύτες. Το Ισραήλ οδεύει προς εκλογές. Η άνοδος των ποσοστών του ακροδεξιού υποψηφίου και πρώην πρωθυπουργού, Νετανιάχου έδωσε την ευκαιρία στα μέλη του κυβερνητικού συνασπισμού και υποψήφιους για την πρωθυπουργία, Ε. Μπαράκ και Τζ. Λίβνι, να κάνουν επίδειξη μιλιταρισμού και εθνικιστικής επιθετικότητας, προκειμένου να περιορίσουν τις διαρροές ψηφοφόρων προς την άκρα δεξιά. Μετά και το φιάσκο του πολέμου στο Ν. Λίβανο, το 2005, το Ισραήλ θέλει να ενδυναμώσει το στρατιωτικό του κύρος. Αποτέλεσμα είναι η –σχεδιαζόμενη από το καλοκαίρι- χερσαία και εναέρια στρατιωτική επιχείρηση ενάντια στη Λωρίδα της Γάζας, που είχε ως αποτέλεσμα μια μαζική σφαγή με πάνω από 1200 νεκρούς και 5000 τραυματίες (άμαχους σε πολύ μεγάλο ποσοστό). Ο επίσημα διακηρυγμένος στόχος της ισραηλινής κυβέρνησης είναι η εξόντωση της Χαμάς, που διατηρεί τον έλεγχο στην περιοχή και τον τελευταίο καιρό είχε προβεί σε «μπαράζ» εκτόξευσης ρουκετών προς την ισραηλινή επικράτεια.

Το Ισραήλ κατηγορεί τη Χαμάς ότι με αυτές τις ρίψεις παραβίασε την εκεχειρία. Αυτή η θέση αποκρύπτει δύο πράγματα: α) ότι το Ισραήλ έχει επιβάλει εμπάργκο και αποκλεισμό στη Γάζα, μετατρέποντας την περιοχή σε πραγματική φυλακή[1]. Έχει καταδικάσει μια, ούτως ή άλλως πυκνοκατοικημένη και υπανάπτυκτη περιοχή, στην εξαθλίωση, διαπράττοντας ένα διαρκές ανθρωπιστικό έγκλημα (στερώντας στους Παλαιστίνιους την πρόσβαση σε νερό, φάρμακα και καύσιμα, φυλακίζοντάς τους μέσα σ’ ένα τείχος μήκους 600 χλμ. και ύψους 9 μέτρων, ξεριζώνοντας τις καλλιέργειές τους κ.λπ.)∙ β) ότι η Χαμάς αποτελεί την επίσημα εκλεγμένη κυβέρνηση των Παλαιστινίων, η οποία όμως δεν αναγνωρίζεται ούτε από το Ισραήλ αλλά ούτε και από τη διεθνή κοινότητα, αμφότεροι εκ των οποίων αναγνωρίζουν ως συνομιλητή τους τον Μ. Αμπάς, ο οποίος όμως δεν είναι εκλεγμένος, αφού τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2006 τις κέρδισε η Χαμάς. Αυτή η εκδοχή αποκρύπτει επίσης τη θεμελιώδη διαπίστωση ότι εξτρεμιστικές και ισλαμικές ομάδες σαν τη Χαμάς αλλά και τη Χεζμπολά, των οποίων η ύπαρξη υποτίθεται πως δικαιολογεί την επιθετικότητα του Ισραήλ, είναι απότοκα αυτής της επιθετικότητας η οποία ευνόησε τη διάδοση του ισλαμιστικού φαντασιακού σε βάρος των παραδοσιακού αραβικού εθνικισμού τύπου Αραφάτ. Ο παραγκωνισμός της Φατάχ από τη Χαμάς και η αλλαγή της φύσης της δεύτερης Ιντιφάντα (2000-2006) σε σχέση με την πρώτη (1987-1993), η οποία ήταν, σε μεγάλο βαθμό, ένα πραγματικό λαϊκό κίνημα, είναι κατά μέγα μέρος προϊόν της σκλήρυνσης της στάσης των Παλαιστινίων απέναντι στην ισραηλινή πολιτική της έντασης και της καταπίεσης (εποικισμοί, «τείχος προστασίας», αποκλεισμός κ.λπ.).

Σε αυτά τα πλαίσια η παρούσα πολιτική του Ισραήλ δεν αποδυναμώνει τη Χαμάς, αλλά την ενδυναμώνει. Το Ισραήλ δίνει πάτημα στη Χαμάς, με τα ανθρωπιστικά εγκλήματα (στα όρια της γενοκτονίας)[2] που αφειδώς διαπράττει, για να προπαγανδίζει τις αντισημιτικές και ρατσιστικές της απόψεις. Η πολιτική υπονόμευσης της Φατάχ που εφάρμοζε για χρόνια το Ισραήλ βρίσκει εδώ το νόημά της: έχοντας μια ακραία οργάνωση σαν τη Χαμάς απέναντί του, μπορεί πιο εύκολα να δικαιολογεί την ιμπεριαλιστική πολιτική και τα εγκλήματά του[3].

«Συνέχισε να τους Χαμάς»[4];
Κάθε εχέφρων άνθρωπος υποστηρίζει το δίκαιο αίτημα των Παλαιστινίων για ίδρυση ενός κράτους που θα τους επιτρέπει να ζουν, δίχως να βρίσκονται υπό το διαρκή κίνδυνο της ισραηλινής επιθετικότητας. Υπό τις παρούσες συνθήκες, αυτή που αντιστέκεται στις ισραηλινές επιδρομές είναι η Χαμάς. Γι’ αυτό, εξαιτίας επίσης των κρουσμάτων διαφθοράς της Φατάχ αλλά και της ευθυγράμμισής της σχεδόν με τη διεθνή διπλωματία, μεγάλο μέρος των Παλαιστινίων έχει στραφεί προς τη Χαμάς, δεδομένου και του κοινωνικού της έργου στην περιοχή (νοσοκομεία, φιλανθρωπίες κ.λπ.). Αυτό όμως δεν αναιρεί το ότι η Χαμάς είναι μια θεοκρατική οργάνωση με απόψεις αντισημιτικές, σκοταδιστικές, βαθύτατα πουριτανικές και σεξιστικές, κάθετα και αναφανδόν αντίθετες όχι μόνο με μια συνεπή δημοκρατική και ελευθεριακή πολιτική αλλά ακόμα και με τις στοιχειώδεις αρχές του πολιτικού φιλελευθερισμού που είναι κατακτημένες στη Δύση. Τα μέσα πάλης αλλά και ο τύπος οργάνωσης που υιοθετεί, παράλληλα με το μοντέλο κοινωνίας που προτείνει (θεοκρατία, αυστηρή ιεραρχία, μισογυνισμός, απαγόρευση του συνδικαλισμού και του πολυκομματισμού κ.λπ.), δεν έχουν καμία σχέση με οποιοδήποτε απελευθερωτικό και χειραφετητικό κίνημα. Αν μάλιστα τα όσα λέγονται περί χρησιμοποίησης παλαιστινίων αμάχων ως ασπίδα προστασίας των αξιωματούχων της Χαμάς, δεν αποτελούν προπαγάνδα του Ισραηλινού κράτους που στοχεύει στη συγκάλυψη των εγκλημάτων πολέμου που αυτό διαπράττει, τότε επιβεβαιώνεται πως για τη Χαμάς, όπως και για κάθε άλλη αντίστοιχη θρησκευτική, μιλιταριστική, γραφειοκρατική οργάνωση, οι άνθρωποι είναι απλό αναλώσιμο υλικό που με μεγάλη ευκολία θυσιάζεται για να σωθούν οι υπερβατικές ιδέες ή οι ζωές εκείνων που τις εκπροσωπούν επί γης.

Δίκαιος λοιπόν ο αγώνας των Παλαιστινίων, αλλά η αλληλεγγύη μας σε αυτόν δε μας υποχρεώνει να καταπιούμε αμασητί όλο το πολιτικοϊδεολογικό σύστημα της Χαμάς. Αν ήμασταν στη βομβαρδιζόμενη Γάζα, ίσως να ήταν δυσκολότερο να κάνουμε τέτοιες διακρίσεις. Από τη στιγμή όμως που δεν είμαστε εκεί, καλόν είναι να υποστηρίζουμε θέσεις που είναι προϊόν ψύχραιμης σκέψης κι όχι συναισθηματικών παρορμήσεων.

Αριστεροί, αναρχικοί, αντισημίτες, φιλοπαλαιστίνιοι εθνικιστές
Μεγάλο μέρος των ελληνικών επαναστατικών χώρων δε σκέφτεται μ’ αυτό τον τρόπο κι έτσι δεν έχασε την ευκαιρία να εκφράσει τα κρυφοαντισημιτικά του αισθήματα, υποστηρίζοντας αναφανδόν και άνευ όρων τη Χαμάς. Να υποθέσουμε ότι υποστηρίζουν και τη βασική και διακηρυγμένη της επιδίωξη που δεν είναι άλλη από την εξαφάνιση του Ισραήλ από το χάρτη; Τι έχουν να πουν για το ισραηλινό αντιπολεμικό κίνημα και για τους ισραηλινούς αντιρρησίες συνείδησης[5]; Γιατί αποκρύπτουν το γεγονός ότι η ισραηλινή κουλτούρα δεν είναι μονοσήμαντη, ότι, παρ’ όλη τη συντηρητικοποίηση που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, δεν είναι όλοι οι ισραηλινοί –και οι εβραίοι- εθνικιστές και θρησκόληπτοι; Και μπορούν να τα λένε όλα αυτά, όταν είναι μέλη μιας κοινωνίας σαν την ελληνική, η οποία παραλίγο να οδηγηθεί σε πόλεμο με την Τουρκία για τα βραχάκια των Ιμίων;

Τέτοιου είδους αντισημιτικές απόψεις εκφράζουν σημαντικό κομμάτι της ελληνικής κοινής γνώμης: από τον Πάγκαλο και τη ΝΕΤ που μίλησαν για «ολοκαύτωμα» μέχρι το ΚΚΕ που βάζει σβάστικες πάνω στις ισραηλινές σημαίες και τον Καρατζαφέρη που κάνει λόγο για «Εβραίους» αντί για «ισραηλινούς», στοχεύοντας στις προφανείς συνδηλώσεις του πρώτου όρου. Έχουμε μια ερώτηση για τους όψιμους φιλοπαλαιστίνιους: τώρα καταδικάζουν με όλη τους την ψυχή –και σωστά- το γεγονός ότι για 6 νεκρούς από ρουκέτες το Ισραήλ εισβάλει στη Γάζα και σφαγιάζει αμάχους∙ τι θέση θα έπαιρναν όμως, στην υποθετική περίπτωση που η Δημοκρατία της Μακεδονίας (τα «Σκόπια»), έριχνε ρουκέτες και σκότωνε όχι 6 αλλά 1 Έλληνα πολίτη; Τι θα έλεγαν τότε;

Είναι προφανές ότι πίσω από μεγάλο μέρος όσων υποστηρίζουν την παλαιστινιακή αντίσταση κρύβεται ο ελληνικός εθνικισμός με τον αντιαμερικανισμό και τον αντισημιτισμό του.

Ο ΟΗΕ και το ναυάγιο του δυτικού πολιτικού κόσμου
Η πρόσφατη κρίση, που ξεκίνησε στις 26 Δεκεμβρίου του 2008 με την έναρξη της ισραηλινής επίθεσης, τερματίστηκε σε λιγότερο από ένα μήνα. Το Ισραήλ δεν πέτυχε τον επίσημο στόχο του (την καταστροφή του ένοπλου τμήματος της Χαμάς), καθώς αναγκάστηκε να αποσυρθεί, μετά την καθυστερημένη πίεση που δέχτηκε (ψήφισμα Συμβουλίου Ασφάλειας ΟΗΕ, σκληρή αντίδραση του Μπαν Κι Μουν και σχετική καταδίκη Ε. Ε. για τις επιθέσεις κατά του ΟΗΕ στη Γάζα, ψήφισμα Γενικής Συνέλευσης ΟΗΕ, επικρίσεις από Ερυθρό Σταυρό κ.λπ.).

Για μια ακόμα φορά όμως είδαμε να παραγκωνίζεται με επαίσχυντο τρόπο ο ΟΗΕ. Όχι μόνο σε διπλωματικό επίπεδο, με το βέτο των ΗΠΑ στο καταδικαστικό για το Ισραήλ ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας, αλλά και σε «στρατιωτικό» επίπεδο, με την ισραηλινή επίθεση ενάντια σε αποστολές, μια αποθήκη κι ένα σχολείο του Οργανισμού. Αυτό που θα πρέπει να ζητάμε είναι η αναβάθμιση και η ενδυνάμωση του ρόλου του ΟΗΕ, ώστε να μπορεί να παίζει έναν πραγματικό και ουσιαστικό ρόλο, παρεμβαίνοντας κατά τρόπο που θα επηρεάζει τις εξελίξεις προς την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποφυγή των ενόπλων συρράξεων. Η συστηματική του απαξίωση από τις ΗΠΑ είναι ένα από τα βασικότερα εμπόδια προς αυτή την κατεύθυνση. Φυσικά σε αυτό το σημείο θα πρέπει να καταγγείλουμε και τη στάση των υπόλοιπων δυτικών κυβερνήσεων, οι οποίες, παρά το γεγονός ότι η κοινή γνώμη, από την Αμερική ως την Αυστραλία, κατέβηκε στους δρόμους για να διαμαρτυρηθεί ενάντια στην ισραηλινή επίθεση, παρέμειναν απαθείς, στηρίζοντας το Ισραήλ. Ακόμα κι αν δεν υπήρχε το περιστατικό με την ακραία φιλοϊσραηλινή τοποθέτηση της τσεχικής Προεδρίας, υπάρχει σαφέστατο έλλειμμα –και απροθυμία- πολιτικής παρέμβασης απ’ την πλευρά της Ευρώπης σε ανάλογες κρίσεις (χαρακτηριστικό και το παράδειγμα του πρόσφατου πολέμου στη Γεωργία).

Δεν πρέπει βέβαια να τρέφουμε αυταπάτες: ζούμε σ’ ένα κόσμο κρατών, ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων και συμφερόντων. Σ’ αυτά τα πλαίσια ακόμα κι ένας αναβαθμισμένος και ισχυρός ΟΗΕ δε θα μπορούσε να δρα με τρόπο υποδειγματικό, δίχως να καθίσταται ποτέ παίγνιο της διεθνούς διπλωματίας. Η μόνη πραγματική και μακροπρόθεσμη λύση για τον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων, κάθε φορά που προκύπτουν, είναι ο αγώνας των λαών και το διεθνές αντιπολεμικό και αντιμιλιταριστικό κίνημα. Πρόκειται για τη στάση που ακολούθησε το χειραφετητικό κίνημα, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι, από τον Α’ ΠΠ μέχρι τον πόλεμο του Βιετνάμ και την πρόσφατη εισβολή στο Ιράκ.

Υπάρχει λύση;
Η ισραηλινή «Επιχείρηση Καυτό Μολύβι» μπορεί να τερματίστηκε, αλλά το ευρύτερο παλαιστινιακό ζήτημα παραμένει άλυτο. Εξίσου ισχυρές παραμένουν κι οι διαθέσεις του ισραηλινού ιμπεριαλισμού. Η θέση μας είναι, σε γενικές γραμμές, η εξής: η ύπαρξη του ισραηλινού κράτους είναι απαραίτητη και αναγκαία, καθώς χρειάζεται ένα κράτος μέσα στο οποίο ο εβραϊκός λαός θα μπορεί να ζει υπό κανονικές συνθήκες, δίχως να κινδυνεύει απ’ τα πογκρόμ, τους διωγμούς και τα κρεματόρια που έχουν σημαδέψει την ιστορία του. Φυσικά κάτι τέτοιο δε δικαιολογεί επουδενί τον ισραηλινό ιμπεριαλισμό και τη διεθνή στήριξη που απολαμβάνει. Το κράτος του Ισραήλ πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει, καθώς, σε περίπτωση που κατηργείτω, ο εβραϊκός πληθυσμός της περιοχής θα έμενε έκθετος στην απειλή δυνάμεων που δηλώνουν ότι επιθυμούν τον αφανισμό του (Χαμάς, Χεζμπολά, Ιράν κ.λπ.)∙ θα πρέπει όμως να μετατραπεί σε ένα κράτος όπως όλα τα υπόλοιπα, το οποίο δε θα μπορεί να παραβιάζει κατά το δοκούν το Διεθνές Δίκαιο, χωρίς ποτέ να τιμωρείται, ούτε να χρησιμοποιεί ως μέθοδο προώθησης της πολιτικής του τη διαρκή διάπραξη ανθρωπιστικών και γενοκτονικού τύπου εγκλημάτων σε βάρος του εξαθλιωμένου παλαιστινιακού πληθυσμού. Θα πρέπει με άλλα λόγια να πάψει να είναι ένα κράτος που έχει ως βασικό στοιχείο της πολιτικής του τη διαρκή επέκταση σε βάρος των Παλαιστινίων και τη στήριξη αυτής της πολιτικής από μια μιλιταριστική ιδεολογία.

Ταυτόχρονα στηρίζουμε τον αγώνα αυτού του λαού και ζητάμε την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους με τα σύνορα του 1967 (πριν δηλαδή από τον Πόλεμο των 6 ημερών και την εγκατάσταση εποίκων στη Δυτική Όχθη), στη λεγόμενη Πράσινη Γραμμή και με την Ιερουσαλήμ υπό διεθνές καθεστώς[6]. Πρέπει επιτέλους οι παλαιστίνιοι να μπορέσουν να ζήσουν υπό στοιχειωδώς κανονικές συνθήκες, δίχως να βρίσκονται στο έλεος της ισραηλινής επιθετικότητας.

Θεωρούμε την πρόταση για την ίδρυση ομοσπονδιακού κράτους, που θα περιλαμβάνει τα ισραηλινά και παλαιστινιακά εδάφη, ως λύση μη βιώσιμη, παρ’ όλο που θεωρητικά ταιριάζει περισσότερο στις πολιτικές μας ιδέες, κι αυτό για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή, είτε το θέλουμε είτε όχι, υπάρχει μεγάλο μίσος στην περιοχή, ανάμεσα στους δύο λαούς, πράγμα που μάλλον θα καθιστούσε αδύνατη τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής στην περίπτωση συμβίωσης υπό τη σκέπη ενός ενιαίου κράτους. Εξάλλου οι τεράστιες ανισότητες ανάμεσα στις δύο κοινωνίες θα επέτρεπαν στους ισχυρότερους (πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά, τεχνολογικά κ.λπ.) Ισραηλινούς να σφετεριστούν τα ανώτερα αξιώματα και να επιβάλλουν καθεστώς εκμετάλλευσης στους φτωχούς και εξαθλιωμένους, στη μεγαλύτερη πλειονότητά τους, Παλαιστίνιους. Τότε θα είχαμε μια κοινωνία χωρισμένη σε πολίτες α’ και β’ κατηγορίας. Δεύτερον, επειδή η λύση του ομοσπονδιακού και ενιαίου κράτους ενδέχεται να παρέχει κάλυψη σε αντισημιτικές απόψεις που επιθυμούν την κατάλυση του ισραηλινού κράτους.

Παρ’ όλη την τοποθέτησή μας υπέρ της λύσης που βασίζεται στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα προ του 1967, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη βασική δυσχέρεια προς την πραγματοποίηση μιας τέτοιας λύσης: τους εποικισμούς της Δυτικής Όχθης. Σε περίπτωση ίδρυσης ενός κράτους σε αυτά τα όρια (καθώς δεν έχει νόημα να μιλάμε για παλαιστινιακό κράτος με άλλα σύνορα), οι κάτοικοι αυτών των εποικισμών (που κλείνουν τέσσερις δεκαετίες ύπαρξης) θα πρέπει είτε να γίνουν παλαιστίνιοι υπήκοοι είτε να μετοικίσουν πίσω στο Ισραήλ. Δεδομένου του γεγονότος ότι αυτοί οι άνθρωποι α) είναι εγκατεστημένοι σε αυτές τις περιοχές για δεκαετίες, β) είναι κατά κανόνα φανατικά και ακροδεξιά στοιχεία, που έχουν επανειλημμένα συγκρουστεί με την ισραηλινή αστυνομία, κάθε φορά που το ισραηλινό κράτος έχει προσπαθήσει να τους περιορίσει, κανένα από αυτά τα ενδεχόμενα δε φαντάζει ιδιαίτερα πραγματοποιήσιμο…

Σε κάθε περίπτωση πάντως, όσο κι αν αντιλαμβανόμαστε πως η βία φέρνει βία και το μίσος μίσος, όσο κι αν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν και ζουν οι Παλαιστίνιοι και οι Ισραηλινοί, όσο κι αν συμπαραστεκόμαστε στην τραγωδία που ζουν οι Παλαιστίνιοι εδώ και σαράντα χρόνια, δε μπορούμε να εγκαταλείψουμε την πίστη μας στην κοινή λογική. Στην κοινή λογική που λέει πως μέσα από το φαύλο κύκλο της βίας δε βγαίνουμε με το να απαντάμε στη βία με τη βία. Από τους φαύλους κύκλους βγαίνουμε πηδώντας έξω από τη λογική που αυτοί μας επιβάλλουν. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση ελπίζουμε και περιμένουμε την ώρα που η καταστροφή και ο πόνος θα αποκτήσουν παιδαγωγικό χαρακτήρα, που θα ιδωθεί καθαρά πως ο δρόμος αυτός είναι αδιέξοδος και πως η μόνη λύση είναι να μπει όλο αυτό το αίμα και όλος αυτός ο πόνος στην άκρη. Και όταν γίνει αυτό μπορεί ν’ αποφασίσουμε όλοι πως καμία πατρίδα και καμιά θρησκεία δεν αξίζει αυτό το αίμα. Αν χρειάζεται να πιστέψουμε σε μιαν αξία, ας πιστέψουμε σε κείνη που έχουμε στα χέρια μας, που είναι αυταπόδεικτη, προσιτή και απτή. Στην αξία του ανθρώπου που κάθε μέρα θάβεται στα ερείπια.

Τέλος, όσο κι αν διαφωνούμε με τις αρχές αλλά και με τα μέσα δράσης της, ζητούμε την άμεση αναγνώριση της Χαμάς ως επίσημης παλαιστινιακής Αρχής. Το ισραηλινό και διεθνές διπλωματικό –και οικονομικό- μποϊκοτάζ της κυβέρνησης της Χαμάς δε στρέφεται μόνο ενάντια στην οργάνωση αυτή αλλά –κυρίως- ενάντια στον παλαιστινιακό λαό, ο οποίος δεν αναγνωρίζεται ως πολιτική κοινότητα ικανή να αποφασίζει για τον εαυτό της. Δε μπορεί να υπάρξει καμία λύση στο παλαιστινιακό πρόβλημα, αν πρώτα από όλα δεν αναγνωριστεί το δικαίωμα του παλαιστινιακού λαού να αυτοκαθορίζεται πολιτικά.

_____________________________________
[1] Κατά την έκφραση του J. Dugard, ειδικού απεσταλμένου του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στα κατεχόμενα εδάφη.

[2] Αν ο όρος γενοκτονία ακούγεται υπερβολικός, είναι αδιαμφισβήτητη η ύπαρξη μιας γενοκτονικής λογικής στην πολιτική του Ισραήλ. Όταν χαρακτηρίζεις ως «τρομοκρατική οντότητα» την περιοχή της Γάζας, όπου κατοικούν γύρω στα δύο εκατομμύρια άνθρωποι, τότε θέτεις στο στόχαστρο της επίθεσής σου έναν ολόκληρο πληθυσμό. Δεν το λέμε εμείς, αλλά ο Ρίτσαρντ Φολκ, ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στα κατεχόμενα εδάφη (τον αναφέρει ο Μ. Βαρσάφσκι, 7 της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας, 18.1.2009, σ. 28).

[3] Όπως γλαφυρά το έλεγε σε μια συνέντευξή του ο A. Soffer, ισραηλινός καθηγητής γεωπολιτικής, πρώην σύμβουλος του Σαρόν και πρώην επικεφαλής του τμήματος ερευνών του ισραηλινού στρατού, «…όταν θα ζουν 2,5 εκατ. άνθρωποι στη Γάζα, θα πρόκειται για ανθρωπιστική καταστροφή. Αυτοί οι άνθρωποι θα γίνουν ακόμα μεγαλύτερα ζώα απ’ ό,τι είναι τώρα, τρεφόμενοι από ένα παράφρον φονταμεταλιστικό Ισλάμ. Η πίεση στα σύνορά μας θα είναι φρικιαστική. Θα είναι ένας τρομερός πόλεμος. Οπότε, αν θέλουμε να επιβιώσουμε, θα πρέπει να τους σκοτώνουμε, να τους σκοτώνουμε, και να τους σκοτώνουμε, όλη τη μέρα, κάθε μέρα, όλο το χρόνο» (συνέντευξη της 10.5.2004 στην εφημερίδα Jerusalem Post, http://free--expression.blogspot.com/2009/01/arnon-soffer-on-palestine-israel-and.html με μετάφραση εκτενών αποσπασμάτων στο περ. Sarajevo, τ. 26, Φεβρουάριος 2009, σ. 9).

[4]Αναρχικό σύνθημα σε τοίχο των Εξαχρείων.

[5] Σχετικά με το ισραηλινό κίνημα και τους αγωνιστές ενάντια στον πόλεμο και τον ιμπεριαλισμό της χώρας τους βλ. τη συνέντευξη του δικηγόρου Gabi Lanski: http://indy.gr/newswire/tel-abib-apagoreyontai-oi-diadilseis-ekatontades-syllpseis-palaistinion-ypikoon-toy-isral-kai-ebraion-eirinistn . Για τους νεαρούς ισραηλίνούς αντιρρησίες συνείδησης, αγόρια και κορίτσια, βλ. την εξής ιστοσελίδα: http://december18th.org/ .

[6] Το ισραηλινό ειρηνιστικό κίνημα Γκους Σαλόμ, για παράδειγμα, προτείνει να είναι η Ιερουσαλήμ πρωτεύουσα και των δύο κρατών: η Δυτική, με το Τείχος των Δακρύων, του Ισραήλ και η Ανατολική, με το Όρος του Τεμένους, της Παλαιστίνης. Η ενότητα της πόλης σε δημοτικό επίπεδο θα ρυθμιστεί από κοινού από τα δύο κράτη. Βλ. Ούρι Αβνέρι, Αντίπαλες αλήθειες. 101 σημεία για την ισραηλινο-παλαιστινιακή διένεξη, μτφρ. Κ. Λαμπρινού, Ινστ. Πουλατζά, Αθήνα, χ.χ., σσ. 30-31. Και το αρχικό σχέδιο του ΟΗΕ για την περιοχή (1947) προέβλεπε μια περιοχή που θα περιλάμβανε την Ιερουσαλήμ, τη Βηθλεέμ και τα περίχωρα και η οποία θα ήταν υπό διεθνές καθεστώς, μην ανήκοντας ούτε στο παλαιστινιακό ούτε στο ισραηλινό κράτος.

Κάποιες πρώτες σκέψεις για τα γεγονότα του Δεκέμβρη

Δημοσιεύουμε, ελαφρώς τροποποιημένο, το κείμενο που αποτέλεσε τη βάση της εισήγησης της ομάδας στην ανοιχτή συζήτηση που πραγματοποιήσαμε στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στις 13/12/08. Οφείλουμε να σημειώσουμε ότι το κείμενο γράφτηκε στις 10/12, όταν τα γεγονότα της εξέγερσης που ακολούθησε τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου βρίσκονταν εν εξελίξει. Η κριτική που αφορά στα λάθη, τις ανακρίβειες και τις υπερβολές που ίσως υπάρχουν στο κείμενο πρέπει να λάβει υπ’ όψιν τη συγκεκριμένη συγκυρία της συγγραφής του.
Σημειώνουμε επίσης ότι κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ασκήθηκε από φίλους κριτική σε δύο τουλάχιστον σημεία της εισήγησης. Το ένα αφορά στην απαίτηση «παραδειγματικής» τιμωρίας του Κορκονέα και το δεύτερο σε μια πιθανή υπερβολή στην εκτίμηση του ρόλου των μαθητών. Συμφωνούμε πως δε δικαιούμαστε να απαιτούμε την «παραδειγματική» τιμωρία κανενός ανθρώπου καθόσον ο παραδειγματικός χαρακτήρας μιας τιμωρίας αντίκειται στους ανθρωπιστικούς όρους της δικής μας σκέψης και στην καθολικότητα του αιτήματος να αντιμετωπίζονται στα πλαίσια ενός κράτους δικαίου όλοι οι κατηγορούμενοι δίκαια και ισότιμα και όχι ως εξιλαστήρια θύματα μιας κατάστασης που τους υπερβαίνει. Αυτό ασφαλώς δεν αποσκοπεί στη συγκάλυψη της προσωπικής ηθικής ευθύνης του κάθε Κορκονέα. Τέλος, η υπογράμμιση του δημιουργικού ρόλου της αντίδρασης των μαθητών στο κείμενο γίνεται με σκοπό να αντιπαρατεθεί με τις συνήθεις πρακτικές των παραδοσιακών πολιτικών χώρων οι οποίες μας βρίσκουν ασύμφωνους. Ουδέποτε πάντως θελήσαμε να προβάλλουμε τους μαθητές ως το «νέο επαναστατικό υποκείμενο», ακόμα κι αν ο σχετικός ενθουσιασμός του κειμένου αποπνέει κάτι τέτοιο. Θα ακολουθήσουν και περισσότερο αναλυτικές αναφορές της ομάδας στα γεγονότα.

Κάποιες πρώτες σκέψεις για τα γεγονότα των τελευταίων ημερών

Η δολοφονία
Αντίθετα με τις χυδαιότητες του ίδιου του Κορκονέα και του συνηγόρου του οπλίτη Α. Κούγια, ο Αλέξης δολοφονήθηκε απρόκλητα και εν ψυχρώ. Δε συνέβη καμία επίθεση ενάντια στο περιπολικό, ενώ η σφαίρα που εκτοξεύθηκε εναντίον του Αλέξη κατευθύνθηκε απευθείας προς την καρδιά του, δίχως η διεύθυνσή της να είναι προϊόν εξοστρακισμού. Όπως φαίνεται από τις μαρτυρίες των περιοίκων, ο Κορκονέας κατέβηκε ως Ράμπο από το περιπολικό και με την ησυχία του σημάδεψε και σκότωσε τον Αλέξη, αφού πρώτα τον έβρισε. Ακούστηκε ότι τον αποκάλεσε «τσογλάνι» και «μουνάκι». Είναι προφανές ότι ένας άνθρωπος «θολωμένος» -όπως είπε ο Κορκονέας ότι υπήρξε τη στιγμή του συμβάντος-, ο οποίος υποτίθεται ότι πυροβολεί για εκφοβισμό, δεν απευθύνεται με τέτοιο τρόπο σε μια παρέα δεκαπεντάχρονων, ακόμα κι αν αυτοί του είπαν μια κουβέντα παραπάνω. Το περιστατικό δείχνει ότι ο Κορκονέας, μακράν του να βρέθηκε σε καθεστώς πανικού, υπήρξε απόλυτα ψύχραιμος, κάνοντας επίδειξη ανδρισμού.

Πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα του μάτσο φαντασιακού που διακρίνει το μεγαλύτερο μέρος των ατόμων που στελεχώνουν σώματα της ΕΛ.ΑΣ όπως οι Ειδικοί Φρουροί, τα ΜΑΤ, η ΟΠΚΕ ή τα ΕΚΑΜ. Αυτά τα σώματα είναι πραγματικές σφηκοφωλιές ακροδεξιών στοιχείων[1] , των οποίων το φαντασιακό αποτελεί ένα μείγμα θρασύδειλου ανδρισμού, ρατσιστικών και ακραία σεξιστικών απόψεων, εθνικισμού και παλαιάς κοπής αντικομουνισμού. Στη βάση του συγκεκριμένου φαντασιακού βρίσκεται το κόμπλεξ κατωτερότητας απ’ το οποίο υποφέρουν αυτά τα άτομα, που έχουν σα χόμπι το μπόντι μπίλντινγκ και πολύ συχνά δουλεύουν ως «φουσκωτοί» και πορτιέρηδες σε νυχτερινά καταστήματα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που φημολογείται ότι ο Κορκονέας, την ώρα που σημάδευε και απειλούσε το μικρό Αλέξη, με το άλλο του χέρι έπιανε και επιδείκνυε τα αρχίδια του : πρόκειται για χαρακτηριστική περίπτωση υπεραναπλήρωσης της μικροφαλλίας του, μέσω της οπλοφορίας.

Η δολοφονία του Αλέξη δεν εκφράζει κάποια «μεθόδευση» απ’ το Κράτος. Είναι προϊόν της μάτσο και θρασύδειλης νοοτροπίας του Κορκονέα. Φυσικά ο Κορκονέας δεν έπεσε από τα σύννεφα. Είναι προϊόν του φαντασιακού που περιγράψαμε και του συστήματος που το αφήνει να αναπτύσσεται ελεύθερα. Στην ΕΛ.ΑΣ. κυριαρχεί ένα καθεστώς δομικής ατιμωρησίας, που ευνοεί την αυθαιρεσία των διάφορων κορκονοειδών. Οι ετήσιες εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας μιλάνε για τις συνεχείς παραβιάσεις των αστικών και ανθρωπίνων γενικότερα, δικαιωμάτων, απ’ την πλευρά των αστυνομικών, ενώ, όπως όλοι ξέρουμε, οι διάφορες ΕΔΕ («ένορκες διοικητικές εξετάσεις») που έχουν διενεργηθεί μετά από εξέχοντα κρούσματα παραβιάσεων καταλήγουν στο αρχείο[2]. Δεν είναι τυχαίο που τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σωρεία φονικών «εκπυρσοκροτήσεων» ενάντια σε μέλη μειονοτικών ομάδων ή, γενικότερα, ενάντια σε πολίτες (δολοφονία Μαραγκάκη πριν από λίγα χρόνια στην Κρήτη, δολοφονίες τσιγγάνων στο Ζεφύρι κ.λπ.).

Τα κρούσματα αυθαιρεσίας έχουν γενικευθεί τα τελευταία χρόνια για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ο «αέρας» που έχει δοθεί στην αστυνομία από την τελευταία κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ αλλά και από την πρώτη κυβέρνηση της ΝΔ. Η εξάρθρωση της 17Ν και οι Ολυμπιακοί Αγώνες αναβάθμισαν το ρόλο της ΕΛ.ΑΣ, οδήγησαν στον εκσυγχρονισμό και στην ίδρυση νέων σωμάτων. Στη συνέχεια, η πρώτη κυβέρνηση Κωστάκη Β’ Καραμανλή έβαλε τον ανεκδιήγητο Πολύδωρα να ξαναμαντρώσει τους διαφυγόντες προς το ΛΑΟΣ ψηφοφόρους. Κι έτσι είχαμε τις γελοιότητες περί «πραιτόρων» κ.λπ. Γελοιότητες ιδιαιτέρως επικίνδυνες, καθώς ώθησαν τους Κορκονείς προς το ξεσάλωμα. Ο δεύτερος λόγος είναι η σταδιακή υποχώρηση του φαντασιακού της Μεταπολίτευσης. Ως συνέπεια του αντιχουντικού αισθήματος, η αστυνομία ήταν σημαντικά απαξιωμένη κατά τα μεταπολιτευτικά χρόνια. Πριν από δύο χρόνια όμως, κατά τη διάρκεια του Φοιτητικού Κινήματος 2006-2007, είδαμε αρχηγούς διμοιριών ΜΑΤ (Καραδήμας) αλλά και εκπροσώπους αστυνομικών κάθε είδους (Κρικέτοι, Μπαλάσκες κ.λπ.) να βγαίνουν στα τηλεοπτικά παράθυρα και να μας κάνουν μάθημα μαζί με τον Πρετεντέρη. Επόμενο είναι η αναβάθμιση του στάτους των αστυνομικών, σε φαντασιακό και θεσμικό επίπεδο, να ευνοεί συμπεριφορές τύπου Κορκονέα.

Απαιτούμε την παραδειγματική τιμωρία του Κορκονέα και του συναδέλφου του. Ζητάμε σοβαρές μεταρρυθμίσεις στην ΕΛΑΣ, ούτως ώστε να περιοριστούν τα κρούσματα αυθαιρεσίας και να πάψουν να αποτελούν δομικό φαινόμενο. Στο βαθμό δε που συνεχίζουν να σημειώνονται, θα πρέπει να εξασφαλιστεί η διερεύνηση των υποθέσεων και η τιμωρία των ενόχων. Ζούμε σε καθεστώτα ολιγαρχικά αλλά φιλελεύθερα. Προτού μιλήσουμε για αφοπλισμό των σωμάτων ασφαλείας ή ό,τι σχετικό, θα πρέπει να ζητάμε τη στοιχειώδη τήρηση των κανόνων του κράτους δικαίου.

Οι αντιδράσεις και η εξέγερση της νεολαίας
Η δολοφονία του Αλέξη προκάλεσε ένα ευρύ ρεύμα κινητοποίησης, το οποίο, μολονότι δεν εκφράστηκε μέσα από τη δημιουργία συγκεκριμένων θεσμών ή ακόμα και τη διαμόρφωση συγκροτημένων αιτημάτων, παραμένει σημαντικό και εντυπωσιακό. Οι αντιδράσεις ξεκίνησαν από τους αναρχικούς, οι οποίοι προέβησαν σε βίαια επεισόδια το Σάββατο (6/12) το βράδυ σε διάφορα μέρη του κέντρου της Αθήνας και άλλων πόλεων. Αυτά τα πρωτοφανή επεισόδια, τόσο σε έκταση όσο και σε είδος (μη διάκριση στόχων κ.λπ.), ξέφυγαν στην πορεία από τον έλεγχο των αναρχικών, καθώς προσχώρησαν και άλλες κοινωνικές κατηγορίες όπως χούλιγκανς, νεαροί μετανάστες (κυρίως Αλβανοί, Πολωνοί, Ρώσοι κ.λπ.) και άλλες περιθωριοποιημένες και αποκλεισμένες κατηγορίες. Ταυτόχρονα άτομα του αναρχικού και αριστερού χώρου κατέλαβαν πανεπιστημιακές σχολές και άρχισαν να συγκρούονται με την αστυνομία.

Η πιο ουσιώδης όμως πτυχή του κινήματος που βρίσκεται εν εξελίξει, και μένει να δούμε αν όντως «ξεθύμανε» ή αν, αντιθέτως, τώρα αρχίζει, είναι ο κόσμος που πλαισίωσε τις διαδηλώσεις και –κυρίως- οι μαθητές που κινητοποιήθηκαν και άρχισαν να κατεβαίνουν αυθόρμητα στο δρόμο. Αυτό που με μεγάλη χαρά παρατηρούμε είναι ότι όσο υποχωρούν οι βίαιες αντιδράσεις (επεισόδια κ.λπ.), τόσο αναπτύσσεται η αυτόνομη δράση των μαθητών. Παράλληλα πρέπει φυσικά να αναφέρουμε την απήχηση που έχουν στην κοινωνία (στους «μεγάλους») τα γεγονότα. Μπορεί όλα αυτά να κινούνται σε ένα συγκεχυμένο επίπεδο που συνδυάζει την απέχθεια και την αγανάκτηση για την αστυνομία με το φαινόμενο της απαξίωσης του πολιτικού συστήματος (σκάνδαλα, ανικανότητα των πολιτικών, γενικευμένη διαφθορά κ.λπ.), αυτό όμως δεν αναιρεί ότι ο κόσμος έχει αρχίσει να ξεκουνιέται, να συζητά, να ενδιαφέρεται για το τι συμβαίνει γύρω του. Μπορεί αυτά να πάψουν σε 5 μέρες. Ωστόσο σήμερα συμβαίνουν και είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά.

Τα γεγονότα που βιώνουμε είναι προϊόν τάσεων και αιτίων πολύ βαθύτερων απ’ αυτά που συνήθως παρατίθενται στις εφημερίδες και στα κανάλια. Δεν είναι μόνο η «γενιά των 700 ευρώ» (αφού οι μαθητές δεν ξέρουν τι είναι αυτό), ούτε βέβαια οι αλχημιστικές εξισώσεις του Τράγκα και του Τριανταφυλλόπουλου: «πείνα+διαφθορά=εξέγερση». Δεν είναι απλώς η ανεργία ή οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης όπως διατείνονται διάφοροι, ανίκανοι να κατανοήσουν τα γεγονότα, που τους έχουν ξεπεράσει κατά πολύ. Κανείς δεν αρνείται πως όλοι αυτοί οι παράγοντες έχουν παίξει το ρόλο τους στη γενίκευση ενός αισθήματος δυσαρέσκειας που έχει ευρύτατα διαδοθεί. Ιδιαίτερα μάλιστα αν αναφερόμαστε σε «ευαίσθητες» κατηγορίες όπως οι νεαροί μετανάστες που αναφέραμε πιο πάνω ή σε άλλες κοινωνικές ομάδες (άνεργοι, επισφαλείς κ.λπ.). Ωστόσο, αυτό που δίνει το πνεύμα της κοινωνικής κινητοποίησης είναι κάτι πολύ βαθύτερο. Είναι έκφραση της πραγματικής, θα λέγαμε, κατάρρευσης και αποσύνθεσης της νεοελληνικής κοινωνίας, της αποτυχίας όχι μόνο του πολιτικού συστήματος αλλά των θεσμών που διαμορφώνουν την ένταξη των ατόμων στην κοινωνία. Δεν είναι απλώς ότι είμαστε μια απ’ τις πιο διεφθαρμένες χώρες της Ευρώπης με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας των νέων, όπου όλοι τα παίρνουν και «τίποτε δε λειτουργεί». Αυτά είναι δευτερεύοντα. Έχουμε εδώ να αντιμετωπίσουμε τις βίαιες συνέπειες της σταδιακής εμπέδωσης του δυτικού καταναλωτικού μοντέλου με τον ατομικισμό και την αποσύνθεση των αξιών που επιφέρει. Η αποτυχία της κοινωνίας, το κενό νοήματος εκφράζονται μέσα από την πραγματική ασφυξία των μαθητών. Η επιστολή των φίλων του Αλέξη είναι συγκλονιστική. Δε μιλούν ούτε για τα 700 ευρώ, ούτε για τις τρίχες που συνήθως ακούμε από την παλαιά φρουρά (κανάλια, δημοσιογράφοι, «έγκυροι αναλυτές», αριστεροί). Τα παιδιά, με τα δικά τους λόγια, αποδοκιμάζουν το καταναλωτικό, ατομικιστικό φαντασιακό, μιλάνε για τον έρωτα και τη δημιουργία: κυνηγάτε το χρήμα, νοιάζεστε μόνο για τη «βιτρίνα», παχύνατε, καραφλιάσατε, ΞΕΧΑΣΑΤΕ! Ζείτε ψεύτικες ζωές, έχετε σκύψει το κεφάλι, έχετε κατεβάσει τα παντελόνια και περιμένετε τη μέρα που θα πεθάνετε. Δεν φαντάζεστε, δεν ερωτεύεστε, δεν δημιουργείτε! Μόνο πουλάτε κι αγοράζετε. ΥΛΗ ΠΑΝΤΟΥ ΑΓΑΠΗ ΠΟΥΘΕΝΑ - ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΟΥΘΕΝΑ. Πού είναι οι γονείς; Πού είναι οι καλλιτέχνες; Γιατί δεν βγαίνουν έξω να μας προστατέψουν;

Τηρουμένων πάντοτε των αναλογιών (προσοχή!) έχουμε να κάνουμε με ένα φαινόμενο ανάλογο μ’ αυτά που συντάραξαν τις δυτικές κοινωνίες το ’60 και το ’70: τον ξεσηκωμό της νεολαίας. Οι εξεγερμένοι δεν προέρχονται από κάποια συγκεκριμένη κοινωνική τάξη, πράγμα που δείχνει ότι το φαινόμενο είναι κατά κύριο λόγο «πολιτιστικό», ότι καταδεικνύει το κενό της καταναλωτικής κουλτούρας που βιώνουν όλα τα κοινωνικά στρώματα. Όπως στο Μάη του ’68 είχαμε τους φοιτητές των μεσαίων και ανώτερων στρωμάτων μαζί με την «άγρια νεολαία» των προαστίων, έτσι κι εδώ από την Κηφισιά μέχρι το Ίλιον, απ’ το Αρσάκειο ως τη Γκράβα, οι μαθητές κατεβαίνουν στο Σύνταγμα, πολιορκούν τα αστυνομικά τμήματα και καλούν τις γειτονιές σε συνελεύσεις αυθόρμητα και αυτόνομα, χωρίς υποκινητές και κομματικές ταμπέλες και χωρίς να αναπαράγουν τον ξύλινο λόγο. Η διαταξική τους προέλευσή τους δείχνει κοινωνιολογικά και την καθολικότητα του προβλήματος και τολμούμε να πούμε ότι επιβεβαιώνει (σε κάποιο βαθμό τουλάχιστον) τις αναλύσεις μας για την αποσύνθεση της κοινωνίας και τη δυσφορία που γεννά η χρεοκοπία των προτύπων και των αξιών. Μαθητές, νεαροί μετανάστες, χούλιγκανς, τα μέλη της αναρχικής υποκουλτούρας: όλοι ψάχνουν κάτι που θα μπορούσε να δώσει νόημα στη ζωή τους. Αυτή η αποσύνθεση, η αντικατάσταση όλων των γνήσιων μορφών κοινωνικής ζωής από το κυνήγι της ανόδου στην ιεραρχία του καταναλωτικού στάτους κι απ’ την ένταξη στις υποκουλτούρες και τις «φυλές» κάθε είδους οδηγεί σε ό,τι βλέπουμε. Η βία των πιο ακραίων ομάδων (αναρχικοί, χούλιγκανς, νεαροί μετανάστες) εκφράζει το βάθος της απελπισίας, το μηδενισμό και την έλλειψη ελπίδας μέσα σε μια κοινωνία όπου όλα φαντάζουν μάταια. Η κοινωνία αυτή δε μπορεί να προσφέρει καμιά άλλη προοπτική στα μέλη της εκτός από μια μίζερη και –συχνά κακοπληρωμένη- εργασία (που σε μεγάλο βαθμό ούτε αυτή δε μπορεί να εξασφαλιστεί) και την κενή νοήματος κατανάλωση μαζί με την πλαστική, εμπορευματοποιημένη «διασκέδαση».

Και απέναντι σε όλα αυτά, οι διάφοροι ταγοί, τα πρετεντεροειδή και τα κυρτσοειδή, εκτός του ότι φαίνονται απίστευτα γελοίοι (με τα κουστούμια και τις γραβάτες τους), αποδεικνύονται και παντελώς ανίκανοι να αρθρώσουν οποιαδήποτε λέξη. Το ίδιο και τα μέλη της πολιτικής τάξης, κάτι γελοία υποκείμενα σαν τον Κωστάκη, τις Ντόρες, τους Αβραμόπουλους αλλά και τους Βενιζέλους. Φυσικά οι πιο γελοίοι απ’ όλους είναι οι διάφοροι «φιλελεύθεροι» (κάτι Μάνοι κ.λπ.). Αντί να μαζευτούν μετά την κρίση που διέλυσε την παγκόσμια οικονομία, εμφανίζονται βασιλικότεροι του βασιλέως και ζητάνε να κατέβει ο στρατός στους δρόμους. Εμ βέβαια, διασύρεται η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό, μας έχουν πρωτοσέλιδο οι Financial Times, φεύγουν οι ξένες επενδύσεις!

Το πάθος με το οποίο οι μαθητές ταυτίστηκαν με τον Αλέξη δείχνει τη δίψα τους για έναν πόλο που θα τους επέτρεπε να ταυτιστούν μαζί του, ώστε να πάρει ένα περιεχόμενο η ζωή τους, σπαταλημένη όπως είναι ανάμεσα στα φροντιστήρια, το άθλιο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, τις διάφορες υποκουλτούρες και το κενό της «διασκέδασης». Είναι σαφές ότι η πρωτοπορία του κινήματος (με την έννοια του πιο ριζοσπαστικού και δημιουργικού του κομματιού) είναι οι μαθητές και γενικότερα οι νέοι. Οι «μεγάλοι», ακόμα και όταν, όχι μόνο διάκεινται φιλικά προς τα γεγονότα αλλά και συμμετέχουν σ’ αυτά, απλώς ακολουθούν τους μαθητές, γοητευμένοι από τον αυθορμητισμό και την ευρηματικότητά τους.

Δυστυχώς οι «επαναστατικές πρωτοπορίες» έμειναν να κοιτούν αποχαυνωμένες, καθώς ξεπεράστηκαν απ’ το κίνημα. Κλείστηκαν στις κατειλημμένες σχολές που είναι γενικά αποκομμένες από την κοινωνία. Το ιδεολογικό τους κενό εκφράστηκε διά όσων βγήκαν και μίλησαν στα κανάλια. Δυστυχώς αφέθηκαν στη σαγήνη της βίας με αποτέλεσμα να ταυτιστεί το κίνημα με τις μολότοφ και τα σπασίματα. Χαμένες μέσα στη σύγχυση της «επαναστατικής διασκέδασης», πέτυχαν υψηλά επίπεδα πολιτικής ανευθυνότητας: πρωτοστάτησαν στα μαζικά επεισόδια, τις ξεπέρασαν τα γεγονότα και τελικά αυτοί που την πλήρωσαν ήταν οι εξαθλιωμένοι μετανάστες που πήγαν να πάρουν κανένα κινητό, για να το πουλήσουν στην Ομόνοια και να βγάλουν κανένα ευρώ παραπάνω. Οι αναρχικοί, έχοντας τη σχετική εμπειρία, κλείστηκαν στις σχολές, προστατευμένοι απ’ το άσυλο. Δε φαίνεται να σκέφτηκαν ότι η τυφλή βία που προκλήθηκε είναι πολύ πιθανό να εξάρει τα συντηρητικά αντανακλαστικά της κοινωνίας και να σκληρύνει τη στάση του κράτους.

Αντίθετα με όσους αφέθηκαν στη βία και υιοθέτησαν λίγο πολύ το μάτσο και ανδροκρατικό φαντασιακό των ΜΑΤ, οι μαθητές παραδίδουν μαθήματα χιούμορ και ευρηματικότητας. Οι αναρχικοί μυθοποιούν το κράτος και την αστυνομία με αυτά που κάνουν. Οι μαθητές το εξευτελίζουν. Γι’ αυτό πετάνε γιαούρτια και σκουπίδια στα αστυνομικά τμήματα. Γι’ αυτό και αναποδογυρίζουν τα σταθμευμένα περιπολικά: για να αναγκάσουν τους μπάτσους να μπουν στον κόπο να τα ξαναφέρουν στα ίσα τους (σκεφτείτε θέαμα!). Γι’ αυτό μαθήτριες 15 χρονών λένε στους ματάδες ότι κρατάνε τις ασπίδες τους ανάποδα, αναγκάζοντάς τους να τις γυρίσουν σωστά (περιστατικό που σημειώθηκε στην καθιστική διαμαρτυρία της Τετάρτης μπροστά στη Βουλή). Γι’ αυτό τους αποκαλούνε «κεφτέδες» και τους φωνάζουν γηπεδικά συνθήματα. Οι μαθητές έχουν κάνει τους μπάτσους να ντρέπονται. Έχουν εκμηδενίσει το κράτος και τους κρετίνους με τα κουστούμια που υποτίθεται ότι μας κυβερνάνε. Όσο οι αναρχικοί τελούν υπό τη σαγήνη της δήθεν παντοδυναμίας της Εξουσίας, τόσο οι μαθητές ξεβρακώνουν το κράτος και την κυβέρνηση, αντιμετωπίζοντας κατά πρόσωπο την αστυνομία. Όσο διάφοροι αυτόκλητοι καθοδηγητές της επανάστασης βουλιάζουν στη σοβαροφάνεια, τόσο οι μαθητές μάς υπενθυμίζουν πόσο επαναστατική δύναμη είναι το χιούμορ. Αν αυτό το κίνημα αναπτυχθεί, δε μπορεί να το σταματήσει ούτε ο στρατός. Γιατί δε βασίζεται στη βία αλλά στη δημιουργικότητα.

Εμείς δεν έχουμε να καθοδηγήσουμε κανέναν. Έχουμε να διδαχθούμε από τους μαθητές, από την αλήθεια της ανθρώπινης ύπαρξης που είναι κατά τον Αντρέ Μπρετόν η παιδική ηλικία. Εμπρός να κατέβουμε όλοι στο δρόμο, να καταλάβουμε τα σχολεία –και τα φροντιστήρια-, τα πανεπιστήμια και τους χώρους εργασίας, να κλείσουμε όλους τους δρόμους. Όσο υποχωρούν οι βίαιες μορφές αντίδρασης, τόσο ανοίγει το πεδίο της πραγματικής πολιτικής δημιουργίας, της παραγωγής ιδεών και νέων μορφών δράσης. Καιρός να συζητηθεί η κατεύθυνση που πρέπει από εδώ και στο εξής να πάρουν οι κινητοποιήσεις.

Τώρα που έχει ανοίξει μια ρωγμή στη γενικευμένη απάθεια που χαρακτήριζε μέχρι πριν απ’ τα γεγονότα την ελληνική κοινωνία και που κομμάτια της φαίνονται να διεκδικούν λόγο για τα δημόσια ζητήματα νομίζουμε ότι έχει τεράστια σημασία να υποστηριχθεί το σύνθημα για αυτοοργάνωση και άμεση δημοκρατία.


_______________________

[1] Ας θυμηθούμε τον ανεκδιήγητο Μπαλάσκα, το Φύρερ «Περίανδρο» αλλά και την αγαστή συνεργασία ΜΑΤ- Χρυσαυγιτών στα επεισόδια της 2/2/2008 στην οδό Σταδίου, στην Αθήνα.

[2] Κι έχει σημασία να πούμε ότι, εν προκειμένω, αναφερόμαστε μόνο στις πιο «διάσημες» περιπτώσεις, που προβλήθηκαν και υποστηρίχθηκαν από τα ΜΜΕ («Ζαρντινιέρα», «Πράσινα All Star», βασανισμός μεταναστών και ιεροδούλων στο ΑΤ Ομονοίας κ.λπ., για να αναφέρουμε τις πιο πρόσφατες). Ας φανταστούμε τι όργια γίνονται καθημερινά, σε υποθέσεις που δεν έρχονται στη δημοσιότητα.

ΕΛ.ΑΣ. Ελλήνων Αστυνομικών

Δυο λόγια για την προχθεσινή αστυνομική βαρβαρότητα:

Ο υπουργός Μικρογιαννάκης (το πρόθεμα «μικρό» μπροστά απ’ το όνομα του Γιαννάκη ΔΕΝ σχετίζεται με το μέγεθος του Υπουργού, όπως ΔΕΝ σχετίζεται με το μέγεθος του ανίκανου, κομπλεξικού κτήνους που χτυπάει

ανυποψίαστους περαστικούς, δικηγόρους, δημοσιογράφους, φωτορεπόρτερ, τραυματισμένους, γριούλες και ανήλικες μαθήτριες στα διαλείμματα από τις δολοφονίες 15χρονων, μεταναστών, Τσιγγάνων κ.λπ.), ως πρώην εισαγγελέας που σέβεται τον εαυτό του, έδωσε εντολή για ξυλοδαρμούς και συλλήψεις στο χτεσινό πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο. Οι υποστηρικτές του νόμου και της τάξης, οι «έχω δικαίωμα να πηγαίνω για ψώνια και οι πορείες με εμποδίζουν», οι Κακλαμάνηδες με τα κιτς δέντρα τους, οι Κύρτσοι και οι Ανδριανόπουλοι μαζί με τον Πινοσέτ τους, οι επίορκοι δικαστικοί που κλείνουν τα μάτια μπροστά στη σωρεία των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του Συντάγματος που διαπράττει η αστυνομία, οι πολιτικοί που ψαρεύουν ψήφους στου «μεσαίου χώρου», οι μικροαστοί που παρακολουθούν στις ειδήσεις τους μπάτσους να εξευτελίζουν τα παιδιά τους, οι «φιλήσυχοι πολίτες» είναι στην αντίπερα όχθη του κόσμου για τον οποίο εμείς αγωνιζόμαστε. Η καταναλωτική αποβλάκωση, η αδιαφορία και η απάθεια είναι η σύγχρονη μορφή της βαρβαρότητας.

Απέναντι στον αναβρασμό που κλονίζει την ελληνική κοινωνία εδώ και ένα μήνα, οι κρατούντες αποδεικνύονται παντελώς ανίκανοι να αντιληφθούν έστω και το ελάχιστο. Αν -σύμφωνα πάντοτε με το σχέδιο- υποτίθεται πως η μετακίνηση του Α. Σπηλιωτόπουλου προς το Υπ. Παιδείας (και Θρησκευμάτων, να μην ξεχνιώμαστε -βοήθειά μας!) θα δράσει ως δόλωμα για τη νεολαία, τότε, επόμενο είναι, να νομίζουν οι διάφοροι ειδήμονες του «πολιτικού σχεδιασμού» ότι μια πιο επιθετική αστυνομία θα κάνει τους ανθρώπους που διαδηλώνουν να μαζευτούν στα σπίτια τους. Για καλή μας τύχη όμως, ούτε η νεολαία ούτε οι άνθρωποι που κατεβαίνουν στο δρόμο είναι τόσο ηλίθιοι. Για καλή μας τύχη επίσης ο Κωστάκης Καραμανλής δεν είναι ικανός να γίνει Σαρκοζί. Σε κάθε περίπτωση είναι κρίσιμο να μην επιτρέψουμε στην προσπάθεια τρομοκράτησης της κοινωνίας να λειτουργήσει.

ΟΛΟΙ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ

(τώρα, χθες, αύριο, πάντα)

Άχθος Αρούλης (μικρό σχόλιο για τον προχθεσινό ανασχηματισμό)

ΤΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΣΕΞΥ

Ο ΑΡΗΣ ΔΕΝ ΕΙΠΕ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΕΞΗ

Ο ΛΙΑΠΗΣ ΠΕΙΝΑΕΙ

ΔΟΥΛΕΙΑ ΠΙΣΩ ΖΗΤΑΕΙ

Μέλη, φίλοι και φίλες της ομάδας μας φώναξαν τα ανωτέρω συνθήματα (και πολλά άλλα) στο Πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο της 9ης Ιανουαρίου 2008, θέλοντας να καταθέσουν την άποψή τους για ορισμένες πτυχές του πρόσφατου ανασχηματισμού.

Παράλληλα μοιράσαμε και τα κάτωθι τρυκάκια (τη δημιουργική πηγή των οποίων μπορείτε να βρείτε εδώ ):

Ο ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ

ΜΠΑΤΣΟΙ ΓΟΥΡΟΥΝΙΑ ΑΝΕΜΩΝΟΙ

Αλληλεγγύη στα θύματα της καθημερινής βίας

Τα γεγονότα της εξέγερσης του Δεκεμβρίου αλλά και ο διεξαγόμενος, αυτές τις μέρες, πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα (για τον οποίο θα τοποθετηθούμε εκτενώς με την πρώτη ευκαιρία) άφησαν σε δεύτερη μοίρα, από την άποψη της δημοσιότητας, τρία άλλα, πολύ σημαντικά, συμβάντα: τους δύο θανάτους μεταναστών στην Πέτρου Ράλλη (όπου συνωστίζονται καθημερινά για να πάρουν την πολυπόθητη πράσινη κάρτα -ο ένας τον Οκτώβριο, μετά από καταδίωξή του από τους αστυνομικούς κι ο άλλος πριν από λίγες μέρες, στο ίδιο σχεδόν σημείο, υπό περίεργες συνθήκες) και την επίθεση με οξύ, από δύο άντρες, ενάντια στη μετανάστρια από τη Βουλγαρία Κωνσταντίνα Κούνεβα. Η Κωνσταντίνα Κούνεβα είναι μαχητική συνδικαλίστρια στα σωματεία καθαριότητας. Είναι προφανές ότι η εναντίον της επίθεση είναι συνέπεια της συνδικαλιστικής της δράσης, η οποία έχει προφανώς ενοχλήσει ορισμένους. Αυτή τη στιγμή η Κωνσταντίνα βρίσκεται στο νοσοκομείο και μολονότι οι γιατροί λένε ότι διέφυγε τον κίνδυνο, έχει χάσει το ένα της μάτι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η έννοια της "εργοδοτικής τρομοκρατίας" παύει να είναι απλώς σχήμα λόγου...

Το γεγονός ότι αμφότερα τα περιστατικά πέρασαν, λίγο πολύ, "στο ντούκου", δεν είναι απλώς αποτέλεσμα του υποσκελισμού τους από την εξέγερση του Δεκεμβρίου κι από τη νέα έξαρση βίας στην Παλαιστίνη, εξελίξεις οι οποίες θεωρούνται πιο σημαντικές και ευρύτερου ενδιαφέροντος. Ο υποσκελισμός τους οφείλεται κατά μέγα μέρος στο γεγονός ότι τα θύματα ήταν μετανάστες κι όχι Έλληνες. Μπορεί σε καμία από τις τρεις περιπτώσεις να μην είχαμε εν ψυχρώ δολοφονία απ' την αστυνομία (αν και στο πρώτο περιστατικό της Πέτρου Ράλλη μπορούμε άνετα να μιλήσουμε για έμμεση δολοφονία), όπως στην περίπτωση του Αλέξη Γρηγορόπουλου, ωστόσο είναι χρήσιμο να παρατηρήσουμε τη διαφορά της στάσης της ελληνικής κοινωνίας. Όπως έλεγαν ορισμένοι από τους μετανάστες που συμμετείχαν στα γεγονότα του Δεκεμβρίου, "τώρα που σκοτώθηκε ένας δικός σας, μπορείτε να καταλάβετε τι αντιμετωπίζουμε εμείς καθημερινά". Ακόμα όμως και στην περίπτωση της Κωνσταντίνας, όπου δεν υπήρξε θάνατος, είναι ενδιαφέρον να αναλογιστούμε τι θα γινόταν, αν δεχόταν επίθεση -τέτοιου είδους μάλιστα!- ένας Έλληνας -και άντρας!- μεγαλοσυνδικαλιστής. Ας θυμηθούμε την επίθεση ενάντια στον πρώην πρόεδρο της ΓΣΕΕ, Χ. Πολυζωγόπουλο. Προφανώς οι μετανάστες είναι τα κατακάθια της ελληνικής κοινωνίας, για τους οποίους ισχύει ένας διαφορετικός ηθικός κώδικας. Η ελληνική κοινή γνώμη μπορεί να αγανακτεί -δικαίως και σωστά- με τη σφαγή των Παλαιστινίων αμάχων στη Γάζα, όμως δε φαίνεται να την ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτό που υφίστανται καθημερινά οι μετανάστες στη χώρα της φιλοξενίας και της "έξω καρδιάς".

Υπάρχει λογαριασμός οικονομικής υποστήριξης της Κωνσταντίνας: Τράπεζα Πειραιώς, 5012 019 021 277. Σημειωτέον ότι η Κωνσταντίνα είναι μητέρα ενός μικρού παιδιού και φανταζόμαστε πόσο δύσκολη θα είναι η ζωή και των δυο τους από δω και πέρα.

ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ

Μάγμα, τεύχος 3

Περιεχόμενα τεύχους:

-Κορνήλιος Καστοριάδης, "Η ανθρωπολογική κρίση του καπιταλισμού"

-Αυτονομία ή Βαρβαρότητα, "Η "κρίση του πολιτικού συστήματος" κι η κρίση των φιλελεύθερων ολιγαρχιών"

-Νίκος Μάλλιαρης, "Μερικές παρατηρήσεις σχετικά με τη χρηματοπιστωτική κρίση"

-Σερζ Λατούς, "Εγκαταλείποντας την οικονομία"

-Γκι Ρουστάνγκ, "Τα αδιέξοδα της ανάπτυξης κι η απο-ανάπτυξη"

-Φιλιπ Γκοτρό, "Socialisme ou Barbarie 1962-63: από τις ρωγμές στο σχίσμα"

-Θανάσης Πολλάτος, "Μερικές σκέψεις για τη βία και την πολιτική"

-Σπύρος Απέργης, "Αριστερά και ανθρώπινα δικαιώματα"

-Γιώργος Ν. Οικονόμου, "Ιδεαλισμός, μεταφυσική και ο Κ. Καστοριάδης"

-Βιβλιοπαρουσιάσεις

-Κάτι σαν γλωσσάρι

Κυκλοφορεί στα παρακάτω εξημερωμένα βιβλιοπωλεία (τιμή: 8 ευρώ, σελίδες 152):

Αθήνα
-Πολιτεία, Ασκληπιού 3
-Εστία, Σόλωνος 60
-Αλφειός, Χαριλάου Tρικούπη 22
-Ναυτίλος, Χαριλάου Τρικούπη 28
-Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο, Θεμιστοκλέους 37
-Εκδόσεις Άρδην, Σουλτάνη 8 (Εξάρχεια)
-Ελεύθερος Τύπος, Βαλτετσίου 53 (Εξάρχεια)
-Ελευθεριακή Κουλτούρα, Ερεσσού 52 (Εξάρχεια)
-Παγκάρι Μονής Βατοπεδίου (Άγιον Όρος)

Θεσσαλονίκη
-Κεντρί, Δημητρίου Γούναρη 22
-Σαιξπηρικόν, Εθν. Αμύνης 14
-Ζαχαροπλαστείο "Plaisir"

Λιβαδειά
-Άρτιο, Δημ. Παπασπύρου 26

Σπάρτη
-Αρκτούρος, Ευαγγελιστρίας 16

Βόλος
-Subway, Π. Μελά

Η κυκλοφορία στους κεντρικούς δρόμους της πόλης έχει διακοπεί…

(προκήρυξη που μοιράστηκε κατά τη διάρκεια των γεγονότων του Δεκεμβρίου και μπήκε ως ένθετο στα πρώτα κομμάτια του 3ου τεύχους του Μάγματος που διαθέσαμε)

Η δολοφονία του Αλέξη απ’ το μπάτσο Κορκονέα μας συγκλόνισε όλους. Έδωσε την αφορμή για να εκφραστεί η δυσαρέσκεια, η αγανάκτηση και η οργή που είχαν συσσωρευτεί. Αναρχικοί, μετανάστες, φοιτητές, μαθητές, αριστεροί, χουλιγκάνια, τσιγγάνοι, κόσμος άσχετος, τρελλοί, περίεργοι, ανισόρροποι όλοι κατεβήκαμε στους δρόμους. Άτομα από όλες τις τάξεις, από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Από το Ίλιον μέχρι την Κηφισιά, από τη Γκράβα μέχρι το Αρσάκειο. Νέοι κυρίως αλλά και «μεγάλοι». Μια αόριστη και συγκεχυμένη αλλά, την ίδια στιγμή, μαζική και γενικευμένη δυσαρέσκεια πλανάται στον αέρα, μαζί με τα δακρυγόνα των ματατζήδων που προσπαθούν να την πνίξουν. Μια απέχθεια κι ένας θυμός για τους μπάτσους, τους πολιτικούς, για το σχολείο, τον Πρετεντέρη, για την καθημερινή ρουτίνα, για ό,τι μέχρι τώρα αποτελούσε την καθημερινότητά μας.

Το σύνθημα που ενώνει όλα τα κομμάτια του κινήματος είναι το «μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι». Στην αστυνομική κτηνωδία προσωποποιούμε αυτή τη συσσωρευμένη δυσφορία που αδυνατούμε να εκφράσουμε με πιο σαφή και συγκεκριμένο τρόπο. Ξέρουμε περίπου τι νιώθουμε αλλά όχι γιατί ακριβώς το νιώθουμε. Η ποικιλομορφία των κοινωνικών ομάδων που συμμετέχουν στο κίνημα αχρηστεύει κάθε προσπάθεια να εξηγήσουμε αυτή τη δυσαρέσκεια με οικονομικούς ή άλλους όρους. Αυτό που έχει εξάλλου σημασία τώρα δεν είναι να ερευνήσουμε τα αίτια, αλλά να πάμε παρακάτω. Πρέπει να δούμε ότι η εξέγερση που ακολούθησε τη δολοφονία είναι κάτι πολύ βαθύτερο από μια αντίδραση στην αστυνομική βαναυσότητα. Εκφράζει υπόγειες κοινωνικές τάσεις. Η οργή και η δυσαρέσκειά μας δεν πρέπει να μείνει μετέωρη αλλά να πάρει μορφή πιο συγκεκριμένη, όπως ακριβώς και ο αγώνας μας.

Πρέπει να συνεχίσουμε, να μην αφήσουμε το κίνημα, όσο μειοψηφικό κι αν είναι, να ηττηθεί από τα ψώνια των Χριστουγέννων. Αρκεί το εξής επιχείρημα: η ευχαρίστηση, η πληρότητα, το πάθος που νιώθουμε όλοι όσοι συμμετείχαμε στις διαδικασίες του κινήματος, στις καταλήψεις, στις διαδηλώσεις, στις καθιστικές διαμαρτυρίες, στις επιθέσεις σε αστυνομικά τμήματα, στους αποκλεισμούς δρόμων, όλοι όσοι φωνάξαμε και γράψαμε συνθήματα στους τοίχους και στα παγκάκια. Αυτή η βαθιά ικανοποίηση, η αίσθηση του ότι κάνουμε κάτι γεμάτο από νόημα, κάτι για το οποίο αξίζει να αγωνιστούμε. Αυτή ακριβώς η αίσθηση, η αλληλεγγύη και η ανοιχτότητα προς τους γύρω μας, ο αυθορμητισμός και το χιούμορ, η ζωντάνια. Όλα αυτά που έρχονται σε αντίθεση με τη μιζέρια και την υπόγεια κενότητα της καθημερινής μας ζωής: της δουλειάς (και της ανεργίας), του στρες, της μίζερης ζωής, του απαίσιου σχολείου και του βαρετού πανεπιστημίου∙ της κατανάλωσης, των χόμπι και της χαζής «διασκέδασης» -της περιφρόνησης και του αποκλεισμού (αν είμαστε, π.χ., μετανάστες). Μόνο και μόνο για χάρη αυτού του αισθήματος αξίζει να συνεχίσουμε, οργανώνοντας τον αγώνα μας και εκφράζοντας δημιουργικά την αγανάκτηση και τη δυσαρέσκειά μας. Διότι αυτό το αίσθημα μας δείχνει πώς μπορεί να είναι μια ζωή με νόημα και ουσία, μια ζωή που η τωρινή κοινωνία δε μπορεί να μας προσφέρει.

Αν οι μαθητές έχουν βγει μπροστάρηδες του κινήματος, είναι επειδή βιώνουν την καταπίεση του άθλιου ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Ο καθένας όμως έχει τους δικούς του λόγους να εξεγείρεται είτε είναι μετανάστης είτε νέος απ’ τα Βόρεια Προάστια, είτε είναι φοιτητής είτε είναι «μεγάλος». Οι μαθητές, με το χιούμορ και τον αυθορμητισμό τους, δείχνουν το δρόμο. Ας συνεχίσουμε: με καταλήψεις σχολείων, πανεπιστημίων, χώρων εργασίας, δημοσίων κτηρίων. Με αποκλεισμούς δρόμων, με καθιστικές διαμαρτυρίες σε όλες τις πλατείες. Με άμεση δημοκρατία και αυτοδιεύθυνση των αγώνων μας, μακριά απ’ τα κώματα και τους επαγγελματίες πολιτικούς. Αξίζει να δοκιμάσουμε μέχρι που μας παίρνει. Τι έχουμε επιτέλους να χάσουμε; Πολλά περισσότερα από τις αλυσίδες μας, για τις οποίες μιλούσε ο Μαρξ;

ΚΑΤΩ ΟΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΕΙΣ, ΖΗΤΩ ΟΙ ΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ!

ΝΑ ΚΗΡΥΧΘΕΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΜΟΥ Η «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ»

15

[Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε τη Δευτέρα 8/12 με σκοπό να σταλεί σε κάποια εφημερίδα και να αναρτηθεί στο μπλογκ. Λόγω μιας δικής μας αμέλειας και ίσως και αμηχανίας εξαιτίας της εξέλιξης των γεγονότων παρέμεινε ως σήμερα αδημοσίευτο.]

Σήμερα δε βγάζετε στις οθόνες σας τους φασίστες σας. Οι βουλευτές του ΛΑΟΣ σας είναι η πρώτη μέρα που απουσιάζουν από τα κανάλια σας. Σήμερα τα κανάλια σας γίνανε ξαφνικά ευαίσθητα. Σήμερα οι πολιτικοί σας γίνανε ξαφνικά αμήχανοι. Σήμερα μιλάτε πάλι για τις καταστροφές των καταστημάτων σας και των αμαξιών σας. Είναι λυπηρό να καταστρέφεται το βιος ενός μικροκαταστηματάρχη, δεν υπάρχει αμφιβολία. Αυτή η βία, όπως και κάθε βία, είναι ηλίθια και αδικαιολόγητη, ανούσια και χωρίς αντίκρυσμα. Αλλά δεν παύει να πρόκειται για βιτρίνες και αυτοκίνητα. Και δεν παύει να πρόκειται για ένα 15χρονο παιδί. Που ο φίλος του τραβάει από το χέρι το πτώμα του για να το σώσει από τους μπάτσους σας. Που ο μπάτσος σας κλωτσάει τα κορίτσια που τον κράζουνε έξω από τη ΓΑΔΑ. Που ο μπάτσος σας εξευτελίζει κάθε μέρα τους μετανάστες που πετυχαίνει στο δρόμο του. Που ο μπάτσος σας ξεγυμνώνει μικρά παιδιά μέσα στο δρόμο για να τους κάνει «έλεγχο». Σήμερα οι μπάτσοι σας ζητάνε συγγνώμη από τα κανάλια σας. Εσείς που χτες ουρλιάζατε για το «άβατο των Εξαρχείων» και τους αναρχικούς, που λέγατε στους νοικοκυραίους σας ότι φταίει πως δε δίνουνε οι πολιτικοί σας το ΟΚ για να «καθαρίσουνε» την περιοχή. Εσείς που οπλίζετε το χέρι του μπάτσου. Αυτιάδες, Κύρτσοι, Παπαδάκηδες, Παπαχελάδες ήρθε η ώρα να σκάσετε. Να κρυβόσαστε όχι από φόβο, αλλά από ντροπή. Από ντροπή που δεν έχετε. Οι μπάτσοι σας, τα όπλα σας, τα κανάλια σας, οι δημοσιογράφοι σας, οι πολιτικοί σας, η εξουσία σας, η βία σας, ο κόσμος σας. Κι ο κόσμος μας. Εμείς κι εσείς. 15 χρονών παιδί. Τελειώσαμε.

για την εκδήλωση του Σαββάτου

Ύστερα από όσα ακολούθησαν τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου από το μπάτσο Κορκονέα, το προηγούμενο Σάββατο στα Εξάρχεια, σκεφτήκαμε, για ευνόητους λόγους, να αναβάλουμε την προγραμματισμένη για το Σάββατο (13/12) εκδήλωσή μας (βλ. προηγούμενη ανάρτηση). Ωστόσο, εξαιτίας της συγκεκριμένης τροπής που πήραν οι αντιδράσεις, καταλήξαμε εν τέλει ότι θα ήταν πιο γόνιμο να μην αναβάλουμε την εκδήλωση, αλλά να συζητήσουμε στα πλαίσιά της τα ερωτήματα που τέθηκαν από τα γεγονότα των τελευταίων ημερών. Κατά συνέπεια η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί κανονικά (Σάββατο, 13 Δεκεμβρίου, 18:00, στην Πάντειο, στο αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα). Το μόνο που θα αλλάξει είναι ο προσανατολισμός της συζήτησης. Εξάλλου, κατά την άποψή μας, πολλά από όσα συνέβησαν τις τελευταίες μέρες συνδέονται, σε ένα βαθμό τουλάχιστον, με το αρχικό θέμα της κουβέντας.

Η Ε.Ε. της ΑήΒ

Ανοιχτή συζήτηση

Με αφορμή την "κρίση του πολιτικού συστήματος", που εδώ και κάποιο καιρό χαρακτηρίζει το ελληνικό πολιτικό σκηνικό, αλλά και την παγκόσμια οικονομική κρίση διοργανώνουμε ανοιχτή συζήτηση με θέμα:

«Η "κρίση του πολιτικού συστήματος ως κρίση του καπιταλισμού και της αντιπροσωπευτικής "δημοκρατίας"» .

Σάββατο, 13 Δεκεμβρίου, στην Πάντειο

(αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα)

Θα υπάρξουν δύο εισηγήσεις των 15 με 20 λεπτών η καθεμία και στη συνέχεια θα ακολουθήσει συζήτηση.

Τι κρύβει ο σύγχρονος πληθωρισμός στη χρήση της λέξης "δημοκρατία";

Του Γιώργου Οικονόμου*

Κοινοβουλευτισμός και ολιγαρχία

Αυτό που διαπιστώνεται σήμερα από πολλές πλευρές είναι η κρίση του «αντιπροσωπευτικού» πολιτεύματος, όπως αυτό έχει αποκρυσταλλωθεί στην Δύση εδώ και δύο αιώνες. Η κρίση δεν είναι μόνο χρηματοπιστωτική ή οικονομική, όπως λέγεται τελευταίως, αλλά βαθύτερη: είναι κρίση δομών και θεσμών. Οι διαγνώσεις και οι αιτιολογίες ποικίλουν αναλόγως της οπτικής του εκάστοτε ερευνητή, και συνοδεύονται από προτάσεις που κυμαίνονται μεταξύ μεταρρυθμιστικών αλλαγών και ιδεολογικών δικαιολογήσεων. Μια πρόχειρη ματιά στις εφημερίδες, στα περιοδικά, στην τηλεόραση κ.λπ, αρκεί για να διαπιστωθεί ότι υπάρχει ένας πληθωρισμός της λέξεως «δημοκρατία» (σύγχρονη δημοκρατία, έμμεση δημοκρατία, αντιπροσωπευτική δημοκρατία, κοινοβουλευτική δημοκρατία, κ.λπ). Αυτό ο λεκτικός πληθωρισμός αποκρύβει, συνειδητώς ή ανεπιγνώστως, την ουσία ακριβώς του πολιτεύματος αυτού. Και η ουσία είναι ο βαθύς ολιγαρχικός χαρακτήρας του: οι αποφάσεις και οι νόμοι είναι αρμοδιότητα των ολίγων και εξυπηρετούν τα συμφέροντα των ολίγων ισχυρών – ο Κ. Καστοριάδης δικαίως τo αποκαλεί φιλελεύθερη ολιγαρχία.Πράγματι, στα δυτικά πολιτεύματα η ουσιαστική ρητή εξουσία ασκείται από τους ολίγους, βουλευτές και στελέχη του κυβερνώντος κόμματος. Αυτό βεβαίως επιτυγχάνεται με την «εκουσία» εκ μέρους των ανθρώπων παραχώρηση της εξουσίας στους «αντιπροσώπους» και τα κόμματα, και η πράξη της εξουσιοδοτήσεως αυτής είναι η συμμετοχή των ανθρώπων στις εκλογές με καθολική ψηφοφορία. Αυτός ο «σφετερισμός» της εξουσίας από τα κόμματα επιτυγχάνεται με την ιδεολογική χειραγώγηση που αυτά κατορθώνουν να ασκούν στους ανθρώπους: έχουν καταφέρει να τους πείσουν ότι μόνο αυτά είναι ικανά να επιλύσουν τα προβλήματά τους και τα ευρύτερα προβλήματα της κοινωνίας ενώ οι ίδιοι οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να τα επιλύσουν.

Απαλλοτρίωση κυριαρχίας

Προς τον σκοπό αυτό τα κόμματα απεργάζονται παντός είδους μέσα και τεχνάσματα καθ΄ όλη την περίοδο που μεσολαβεί μεταξύ των εκλογικών αναμετρήσεων. Αυτό είναι όμως ιδιαιτέρως εμφανές στο αποκορύφωμα της ιδεολογικής και πολιτικής προπαγάνδας, στο ζενίθ της πλύσεως εγκεφάλου, δηλαδή στις εκλογές. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που η προεκλογική διαδικασία αποκαλείται εκστρατεία, θυμίζοντας στρατιωτική και πολεμική κατάσταση. Πρόκειται ακριβώς περί εκστρατείας με όλη την σημασία της λέξεως: ο εχθρός ή ο αντίπαλος που πρέπει να νικηθεί δεν είναι το αντίπαλο κόμμα ή ο αντίπαλος υποψήφιος/συνυποψήφιος. Ο βασικός αντίπαλος είναι ουσιαστικώς οι ίδιοι οι άνθρωποι-ψηφοφόροι, που πρέπει να βομβαρδισθούν, να λεηλατηθούν, έτσι ώστε εξουθενωμένοι και καθημαγμένοι να παραδοθούν και να υποταχθούν στην εξουσία των κομμάτων και των «αντιπροσώπων». Η ικανή και αναγκαία συνθήκη του ολιγαρχικού πολιτεύματος είναι αφ΄ ενός η παραίτηση, η παθητικότητα των ανθρώπων και ταυτοχρόνως η εγγενής τάση των κομμάτων να αυτοδιαιωνίζονται στην εξουσία. Η «αντιπροσώπευση» είναι, και στην θεωρία και στην πράξη, (απ)αλλοτρίωση της κυριαρχίας των ανθρώπων. Η αλλοτρίωση εννοείται υπό την νομική έννοια του όρου: μεταβίβαση ιδιοκτησίας, μεταβίβαση δηλαδή κυριαρχίας από τους πολλούς προς τους ολίγους «αντιπροσώπους». Όπως σωστά επισημαίνει ο Κ. Καστοριάδης: «Από την στιγμή κατά την οποία, αμετάκλητα και για ορισμένο χρονικό διάστημα (π.χ. πέντε χρόνια), αναθέτει κανείς την εξουσία σε ορισμένους ανθρώπους, έχει μόνος του αλλοτριωθεί πολιτικά». H αντιπροσώπευση δημιουργεί μία «διαίρεση της πολιτικής εργασίας», διαίρεση σε κυριάρχους και κυριαρχουμένους, σε εξουσιάζοντες και εκτελεστές, σε αυτούς που αποφασίζουν και σε αυτούς που εκτελούν. Η διαίρεση αυτή επιτυγχάνεται συν τοις άλλοις με τις εκλογές, πράγμα το οποίο ήξεραν πολύ καλά οι αρχαίοι και γι΄ αυτό θεωρούσαν τις εκλογές χαρακτηριστικό της αριστοκρατίας και της ολιγαρχίας, ενώ την κλήρωσιν χαρακτηριστικό της δημοκρατίας1. Οι βουλευτές, δήμαρχοι, κ.λπ. που θεωρούνται αντιπρόσωποι των ψηφοφόρων, ουσιαστικώς είναι αντιπρόσωποι των ατομικών και κομματικών τους συμφερόντων, καθώς και των συμφερόντων των ισχυρών χρηματοδοτών τους. Η κυρίαρχη, εξ άλλου, σήμερα ιδέα ότι υπάρχουν «ειδικοί» του πολιτικού, δηλαδή «ειδικοί» του καθολικού και τεχνικοί της ολότητας «χλευάζει την ίδια την ιδέα της δημοκρατίας». Η οργάνωση και η δομή των κομμάτων αντανακλά την οργάνωση και δομή της κοινωνίας^ η αρχηγική, πυραμιδωτή, γραφειοκρατική και ιεραρχική δομή τους είναι μια μικρογραφία της αντίστοιχης κοινωνικής και πολιτικής ολιγαρχικής δομής: οι ολίγοι και «εκλεκτοί» κυβερνούν και αποφασίζουν ενώ οι πολλοί τους ψηφίζουν και εκτελούν τις αποφάσεις. Τα κόμματα είναι ο κυρίαρχος και αναμφισβήτητος πρωταγωνιστής του δημοσίου βίου αφού ελέγχουν ασφυκτικώς το σύνολο των ουσιαστικών κοινωνικών δραστηριοτήτων. Ελέγχουν επίσης όλες τις μορφές εξουσίας και εδώ έγκειται ένα άλλο ιδεολόγημα, ένα άλλος μύθος που εντέχνως διοχετεύεται και διακατέχει τους ανθρώπους και τους υποτάσσει στην εξουσία των κομμάτων και των «αντιπροσώπων». Ο μύθος αυτός είναι η λεγομένη «διάκριση ή ανεξαρτησία των τριών εξουσιών». Το ιδεολόγημα αυτό έχει δύο όψεις, τη «διάκριση» και τις «τρεις εξουσίες».

Ποια διάκριση εξουσιών;

Όσον αφορά τις τρεις εξουσίες –εκτελεστική, νομοθετική, δικαστική – έχουν πάψει από πολλού να είναι τρεις και έχουν αυξηθεί σε πέντε τουλάχιστον άμεσα ορατές, ρητές και θεσμισμένες. Η λεγόμενη εκτελεστική δεν είναι καθόλου εκτελεστική, αλλά ασκεί ουσιαστική πρωτογενή κυβερνητική εξουσία αφού λαμβάνει τις ουσιαστικές αποφάσεις και νομοθετεί θα έπρεπε λοιπόν να λέγεται κυβερνητική εξουσία και κατά συνέπεια να αποδοθεί στην κυρίως εκτελεστική το πραγματικό της όνομα και οι δικαιοδοσίες. Αυτή αποτελείται από τους γενικούς γραμματείς, τις διοικήσεις των δημοσίων οργανισμών, των κρατικών υπηρεσιών, τραπεζών, Εφοριών, Πολεοδομίας, Αστυνομίας, Στρατού, κ.λπ, οι οποίοι όντως εκτελούν τις αποφάσεις της κυβερνήσεως. Είναι δηλαδή ο πανίσχυρος κρατικός μηχανισμός με τις πολυδαίδαλες υπηρεσίες του δια του οποίου η κυβέρνηση υλοποιεί τις αποφάσεις της και την εξουσία της. Σημειωτέον ότι η εκτελεστική εξουσία δεν εκλέγεται αλλά διορίζεται από την κυβερνητική. Και στο σημείο αυτό έχουμε έλλειμμα όχι μόνο δημοκρατίας αλλά και αντιπροσώπευσης. Αυτή λοιπόν είναι η τέταρτη εξουσία, η κυρίως εκτελεστική και διαφοροποιείται από την κυβερνητική. Αυτές μαζί με τη δικαστική (η οποία ούτε και αυτή εκλέγεται) και τη νομοθετική εξουσία αποτελούν τον συνολικό καταπιεστικό μηχανισμό. Η πέμπτη εξουσία είναι το διευθυντήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο επεμβαίνει πια νομίμως και θεσμικώς στις εσωτερικές υποθέσεις, κατευθύνσεις και προσανατολισμούς των κρατών μελών – και δή των μικροτέρων και ασθενεστέρων – κατά ουσιαστικό, δεσμευτικό και τελεσίδικο τρόπο (με κυρώσεις παντός είδους).

Θεσμισμένες και μη εξουσίες

Εκτός αυτών των εξουσιών θα πρέπει να αναφερθούν και οι παντοειδείς παράπλευρες μη ρητές εξουσίες με αποφασιστικό βάρος και ρόλο στην λήψη των κυβερνητικών και των τοπικών αποφάσεων. Μια βασική παράπλευρη εξουσία είναι ο Τύπος, τα πανίσχυρα πλέον ΜΜΕ, τα οποία διαπλέκονται στενώς και ασφυκτικώς με την κυβερνητική εξουσία, της ασκούν πιέσεις και εκβιασμούς για παραχωρήσεις παντός είδους, υπό το πρόσχημα της πληροφόρησης / ενημέρωσης και του «ελέγχου» της εξουσίας. Ο αντικειμενικός σκοπός είναι η αμοιβαία καταχύρωση των αντίστοιχων συμφερόντων τους, οικονομικών και εξουσιαστικών. Το ανησυχητικό με την έκτη εξουσία είναι ότι είναι εξωθεσμική και όπως είναι εμφανέστατο δεν είναι μόνο ιδεολογική εξουσία, αλλά πολιτική και οικονομική, συνδεομένη με Τράπεζες και Χρηματιστήριο, καθώς και με παντός είδους εταιρείες και οργανισμούς. Η διαπλοκή των ΜΜΕ με τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα επανεισάγει με έναν άλλον τρόπο στο πολιτικό προσκήνιο την οικονομική ολιγαρχία, η οποία είναι και η ουσιαστική εξουσία και δίνει εκ τους αφανούς τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές στα δημόσια πράγματα. Τέλος, μια παράπλευρη εξουσία, που τα τελευταία έτη ανέρχεται, ιδιαιτέρως με ανησυχητικό ρυθμό και δημόσια παρουσία εν Ελλάδι, είναι η θρησκεία και η εκκλησία. Εκτός του ιδεολογικού ρόλου και της ιδεολογικής εξουσίας που ανέκαθεν ασκούσε, η εκκλησία, διεκδικεί πλέον μερίδιο και στην πολιτική εξουσία, αναδεικνυόμενη σε κράτος εν κράτει. Όσον αφορά την άλλη όψη, την «διάκριση ή ανεξαρτησία των εξουσιών», αυτή είναι ο μέγας μύθος του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, αφού δεν υφίσταται καμιά ανεξαρτησία και αυτονομία μεταξύ των τεσσάρων ρητών θεσμισμένων εξουσιών. Πράγματι η κυβερνητική εξουσία του πλειοψηφούντος κόμματος, ελέγχει την εκτελεστική του κρατικού μηχανισμού και των υπηρεσιών, ελέγχει την νομοθετική αφού έχει την πλειοψηφία στην βουλή όπου ασκείται το νομοθετικό έργο, και, τέλος, κατά το μάλλον ή ήττον ελέγχει και την δικαστική, με τον καθορισμό του πλαισίου της λειτουργίας της και την επέμβαση στην σύνθεση των ανωτάτων δικαστικών θεσμών (λ.χ. στην Ελλάδα, του Αρείου Πάγου, του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Ελεγκτικού Συνεδρίου). Αυτό συνεπώς που διαγράφεται ως πολιτικό τοπίο είναι ένα ιεραρχικό πλέγμα εξουσίας με υποεξουσίες και ανθυποεξουσίες ελεγχόμενες από την κεντρική κυβερνητική, η οποία ελέγχεται από την εξουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όλες αυτές μαζί ασκούνται επί του μεγάλου πλήθους των ανθρώπων, οι οποίοι ουδεμία απόφαση λαμβάνουν ουδένα νόμο ψηφίζουν και σε ουδεμία εξουσία μετέχουν – εκτελούν απλώς τις αποφάσεις και τις εντολές ως καλοί υπήκοοι. Αποκαλούνται όμως κατ΄ ευφημισμόν και καταχρηστικώς πολίτες ή αυτοαποκαλούνται οι ίδιοι με αρκετή δόση αυτοϊκανοποίησης. Είναι συνεπώς λανθασμένο να χαρακτηρίζονται τα σημερινά δυτικά πολιτεύματα δημοκρατίες, ενώ είναι καθαρόαιμες ολιγαρχίες. Αυτό σημαίνει ότι εκτός της πολιτικής αλλοτρίωσης των ανθρώπων υπάρχει και η ιδεολογική αλλοτρίωση. Με άλλα λόγια αυτός που θεωρεί και αποκαλεί τα σημερινά δυτικά πολιτεύματα δημοκρατίες, έστω με ένα επίθετο της αρεσκείας του, απατά ή απατάται, τρίτη επιλογή δεν υπάρχει.

* Ο Γιώργος Οικονόμου είναι Δρ Φιλοσοφίας και συγγραφέας του βιβλίου «Η άμεση δημοκρατία και η κριτική του Αριστοτέλη», Παπαζήσης, 2007.

1 Το επισημαίνει ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά, 4, 1294β9-11: «δημοκρατικόν μεν είναι το κληρωτάς είναι τας αρχάς το δ’ αιρετάς ολιγαρχικόν». Για τα χαρακτηριστικά της (άμεσης) δημοκρατίας βλ. Γ. Ν. Οικονόμου, Η άμεση δημοκρατία και η κριτική του Αριστοτέλη, Παπαζήσης, Αθήνα, 2007.

[αναδημοσίευση από την εφημερίδα Εποχή]

Οι κρατούμενοι δεν είναι μόνοι τους

Κείμενο συμπαράστασης στη μαζική απεργία πείνας που έχουν ξεκινήσει εδώ και κάποιες μέρες οι κρατούμενοι (στοιβαγμένοι) στις ελληνικές φυλακές:

«Οι μεταφορές των βαρέως ασθενούντων στα νοσοκομεία να γίνονται με ασθενοφόρα και όχι με υπηρεσιακά τζιπ και δεμένοι πισθάγκωνα.»

Ένα από τα αιτήματα που οι κρατούμενοι όλων των φυλακών της χώρας απευθύνουν στον υπουργό Δικαιοσύνης. Τραγικό μες στην απλότητά του, συμπυκνώνει τη βαρβαρότητα και τον παραλογισμό του «σωφρονιστικού» συστήματός μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι η επίλυση της μεγάλης πλειονότητας των αιτημάτων των φυλακισμένων απαιτεί κατά κύριο λόγο πολιτική βούληση. Πολιτική βούληση και κυρίως ανθρωπιά χρειάζονται για να γίνεται σεβαστός ο Σωφρονιστικός Κώδικας, για να μη μένουν στη φυλακή τοξικοεξαρτημένοι, ψυχικά πάσχοντες και ανίατα ασθενείς, για να μη φυλακίζονται για ψύλλου πήδημα χιλιάδες μετανάστες, για να σταματήσει το αίσχος των εκδικητικών πειθαρχικών και μεταγωγών, ο εκβιασμός της καθυστέρησης της αποφυλάκισης με αναστολή.

Μόνο πολιτική βούληση και ανθρωπιά χρειάζονται, που όμως απουσιάζουν. Γι' αυτό ο υπουργός Δικαιοσύνης το μόνο που κάνει είναι να φτιάχνει νέες φυλακές. Γι' αυτό όλες οι εξαγγελίες για βελτίωση των συνθηκών κράτησης ξεχνιούνται όταν οι κολασμένοι των φυλακών κυνηγημένοι από τα ΜΑΤ εγκαταλείπουν τις ταράτσες και κλειδώνονται στα κελιά τους. Γι' αυτό ενώ ο Υπουργός Δικαιοσύνης γνωρίζει πολύ καλά τα προβλήματα, εξακολουθεί να αγνοεί τους κρατούμενους και τα αιτήματά τους.

Μα εδώ ο κόσμος καίγεται, η οικονομική κρίση απειλεί τα πάντα και τους πάντες, είναι ώρα για τέτοια, θα αναρωτηθούν πολλοί - όχι απαραίτητα κακόπιστοι. Επιτρέψτε μας: Μπορεί ο κόσμος να καίγεται, αλλά κάποιοι είναι κυριολεκτικά καμένοι. Στοιβαγμένοι σε αποθήκες ψυχών, εγκαταλειμμένοι και απαξιωμένοι, προϊόντα μιας μεγαλύτερης και χειρότερης κρίσης, της κοινωνικής και ηθικής κρίσης της εποχής μας, αποτελούν τον αποδιοπομπαίο τράγο της διάχυτης βίας των καιρών μας, της βίας στους δρόμους, στα σπίτια, στα κέντρα διασκέδασης, στις πλατείες, στην έγχρωμη TV και στην ασπρόμαυρη ζωή μας. Επιτρέψτε μας: Όταν αυξάνεται ο πληθυσμός των φυλακών, δεν προστατεύεται η κοινωνία, αλλά, αντίθετα, ασθενεί σοβαρά. Και όταν ταλαιπωρούνται, εξευτελίζονται και βασανίζονται οι φυλακισμένοι, τότε η «αντεγκληματική» πολιτική του κράτους αποδεικνύεται διπλά εγκληματική: Αφενός απογοητεύει και εξαγριώνει τους κρατούμενους και, αφετέρου, αποηθικοποιεί και όλους εμάς τους «κανονικούς», κάνοντάς μας να αποδεχτούμε ότι υπάρχουν αναλώσιμοι άνθρωποι και περιττά δικαιώματα.

Ενώνουμε τη φωνή μας με αυτή των έγκλειστων συμπολιτών μας και κάθε ανθρώπου ή συλλογικότητας που σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς εξακολουθεί να πιστεύει ότι η αξιοπρέπεια είναι κοινό και αδιαπραγμάτευτο αγαθό, σαν τον αέρα και το νερό, και χωρίς αυταπάτες ότι η φυλακή μπορεί να γίνει ανθρώπινη και οι άρχοντες να αποκτήσουν ανθρωπιά, δηλώνουμε το αυτονόητο: Οι φυλακισμένοι τιμωρούνται με τη στέρηση του μεγαλύτερου αγαθού μετά τη ζωή, της ελευθερίας. Δεν αρκεί αυτό; Πρέπει να τους διαλύσουν τη ζωή, να τους τσαλαπατήσουν την ψυχή, να τους ρημάξουν της ανθρωπιά τους;

Ποιοι - ποιες υπογράφουν

Αλαβάνος Αλέκος Πρόεδρος Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, Βαλαβάνη Νάντια συγγραφέας, Βογιατζή Σοφία εκπαιδευτικός, Γαβρόγλου Κώστας, πανεπιστημιακός, Γιαννόπουλος Νίκος, διορθωτής - επιμελητής κειμένων, Δίκτυο για τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, Δημητρόπουλος Γιάννης πρώην κρατούμενος, Δούκα Μάρω συγγραφέας, Δρόσου Ιωάννα κοινωνιολόγος, Καρυστιάνη Ιωάννα συγγραφέας, Κούρτοβικ Γιάννα δικηγόρος, Κουκουτσάκη Αφροδίτη πανεπιστημιακός, Κούλογλου Στέλιος, δημοσιογράφος, Κρητικού Αφροδίτη μαθήτρια, Κριωνάς Έκτορας μαθητής, Λάμπρου Πάνος δημοσιογράφος -Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, Μανιός Νίκος γιατρός, Πούτου Κατερίνα κοινωνική λειτουργός, Ρήγος Άλκης πανεπιστημιακός, Ρούσος Χρήστος πρώην κρατούμενος, Σπαθής Μάκης αντιπρύτανης ΕΜΠ, Χριστοδουλοπούλου Τασία δικηγόρος

Η οικονομική κρίση υπό το φως ουσιωδών στιγμών της

Εδώ κάποιους μήνες η παγκόσμια οικονομία διέρχεται εποχή σοβαρής κρίσης -ίσως της σοβαρότερης μετά το κραχ του 1929- με απρόβλεπτες συνέπειες. Η αφειδής παραχώρηση στεγαστικών δανείων από αμερικανικές τράπεζες και η αδυναμία των δανειοληπτών να τα αποπληρώσουν αποκάλυψε ότι οι τράπεζες δεν είχαν το απαιτούμενο κεφαλαιακό απόθεμα για να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Για να ξεπεράσουν το πρόβλημα ρευστότητάς τους, οι τράπεζες παραχώρησαν ομόλογα με ευνοϊκούς όρους σε επενδυτικές τράπεζες, μεταθέτοντας ουσιαστικά σε αυτές το πρόβλημα της αφερεγγυότητας των δανειοληπτών τους. Αυτές, με τη σειρά τους, «τιτλοποίησαν» τα δάνεια των τοπικών τραπεζών, δημιουργώντας με αυτά πιστωτικά παράγωγα, τα οποία πούλησαν σε άλλα ιδρύματα (τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία κ.λπ.) ή ιδιώτες. Η «πυραμίδα» αυτή δεν άργησε ασφαλώς να καταρρεύσει και να αποκαλυφθεί το γεγονός ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει το χαρακτήρα της φούσκας. Τα παράγωγα που δημιούργησαν οι μεγάλες, συνήθως επενδυτικές, τράπεζες ονομάστηκαν «τοξικά», καθώς βασίζονταν στα πακεταρισμένα δάνεια υψηλού ρίσκου που είχαν δώσει οι τοπικές τράπεζες.

Αυτό που για εμάς έχει σημασία είναι, όχι τόσο να περιγράψουμε τις οικονομικές πλευρές ή συνέπειες του φαινομένου, αλλά να δούμε την ευρύτερη κοινωνική ή κοινωνιολογική του σημασία και πιο συγκεκριμένα τις ανθρωπολογικές προϋποθέσεις του· αυτό, με άλλα λόγια, που μας δείχνει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται και συμπεριφέρονται σήμερα τα άτομα, τόσο σε επίπεδο διεύθυνσης και διαχείρισης της κοινωνίας, όσο και σε επίπεδο ατομικής ζωής. Πιστεύουμε ότι ο τρόπος με τον οποίο έχει νόημα να προσεγγίζουμε τα οικονομικά φαινόμενα είναι αυτός της οικονομικής ανθρωπολογίας. Μόνο εξεταζόμενα σε συνάρτηση με τις εξελίξεις στις υπόλοιπες κοινωνικές σφαίρες (πολιτική, κουλτούρα κ.λπ.) μπορούν να γίνουν κατανοητά.

Βάσει αυτών των αρχών πρέπει να πούμε ότι η σημερινή κρίση δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και ανθρωπολογική. Οι δύο παράγοντες που την προκάλεσαν (η γενίκευση του εύκολου και ριψοκίνδυνου δανεισμού και η αποχαλίνωση των χρηματαγορών, που επέτρεψε το πακετάρισμα των δανείων και την κερδοσκοπία με τα παράγωγα) αποτελούν χαρακτηριστική έκφραση του τύπου ανθρώπου που παράγει ο σημερινός καπιταλισμός. Βασικό χαρακτηριστικό αυτού του τύπου είναι η ανευθυνότητα.

Εν προκειμένω αυτή η ανευθυνότητα εκφράστηκε σε δύο επίπεδα: πρώτον, στο επίπεδο της κατανάλωσης, με τους καταναλωτές, συχνά από χαμηλά εισοδήματα (μειονότητες κ.λπ.), οι οποίοι, στα πλαίσια της γενικής επιτρεπτικότητας και ανευθυνότητας, αφέθηκαν να δελεαστούν απ’ τους ευνοϊκότατους όρους των τραπεζών και πήραν δάνεια τα οποία γνώριζαν ότι δε θα μπορούσαν να αποπληρώσουν (αφού οι μηνιαίες δόσεις ξεπερνούσαν το μισθό τους)∙ δεύτερον, στο επίπεδο της οικονομικής διαχείρισης, όπου, από τη μια μεριά, το κράτος και η Κεντρική Τράπεζα ενθάρρυναν με κάθε τρόπο τον επικίνδυνο δανεισμό, χωρίς, την ίδια στιγμή, να επιβάλλουν την παραμικρή ρύθμιση στις χρηματαγορές, και οι γιάπι κι οι διευθυντές των μεγάλων τραπεζών, απ’ την άλλη, που μέσα στη γενική ανευθυνότητα και αφελή αισιοδοξία τους έκαναν ριψοκίνδυνα κερδοσκοπικά παιχνίδια με τα ιδιαιτέρως πολύπλοκα παράγωγα. Μόνο ο σημερινός τύπος ανθρώπου θα μπορούσε να επιτρέψει τόση ανευθυνότητα και διοικητική προχειρότητα μαζεμένη.

Η κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος διαθέτει τουλάχιστον τρία επίπεδα. Το πρώτο αναφέρεται στο δανειολήπτη που ενώ γνωρίζει ότι δε θα μπορέσει να αποπληρώσει το δάνειο, το παίρνει. Το δεύτερο αφορά στην εμπορική τράπεζα που από τη μια γνωρίζει ότι ο δανειολήπτης δε θα μπορέσει να αποπληρώσει το δάνειο και παρ’ όλ’ αυτά το δίνει ενώ δε διαθέτει τα απαραίτητα κεφάλαια για να καλύψει ενδεχόμενη αφερεγγυότητα του δανειολήπτη. Και το τρίτο αφορά και πάλι τις εμπορικές τράπεζες που πακετάρουν το φέσι του δανειολήπτη σε μορφή προνομιακού ομολόγου και το πλασάρουν στην αγορά. Ο συνδυασμός αυτών των τριών επιπέδων συνιστά τη μεγάλη απάτη του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως αυτή αποκαλύφθηκε από την πρόσφατη κρίση. Ασφαλώς, υπάρχουν και επιμέρους, αλλά εξίσου σημαντικές απάτες, όπως η ίδια η ύπαρξη των τραπεζών, δηλαδή το μεγάλο χάσμα μεταξύ των επιτοκίων καταθέσεων και των επιτοκίων δανεισμού που συνιστά πραγματική ληστρική επιδρομή[1], όπως και τόσες άλλες αντίστοιχες απάτες πάνω στις οποίες θεμελιώνεται το τραπεζικό σύστημα στο σύνολό του. Αν αποφασίσουμε να αφαιρέσουμε τις απάτες αυτές από το σύστημα, όπως θα ήθελε ένας φιλελεύθερος, κοροϊδεύοντας εμάς ή τον εαυτό του, απλούστατα δε θα έμενε τίποτα από το τραπεζικό σύστημα.

Ο καταναλωτισμός

Γιατί ο δανειολήπτης παίρνει ένα δάνειο που δε μπορεί να αποπληρώσει; Γιατί θέλει να καταναλώνει περισσότερα απ’ όσα κερδίζει; Δε λέμε απ’ όσα παράγει γιατί, όπως είναι γνωστό υπάρχει η υπεραξία που το αφεντικό κλέβει από τον εργαζόμενο, το γεγονός ότι τον εκμεταλλεύεται. Eίναι γνωστή η κατά τις τελευταίες δεκαετίες μετατόπιση του καπιταλισμού προς τις υπηρεσίες αντί της παραγωγής υλικών αγαθών καθώς και η δυσκολία καθορισμού της αξίας, της παραγωγικότητας της εργασίας, της υπεραξίας κ.λπ. που σχετίζονται με τις υπηρεσίες αυτές. Αν αυτό ήταν ήδη εξαιρετικά δύσκολο στον παραδοσιακό καπιταλισμό του Κεφαλαίου του Μαρξ, σήμερα είναι αδύνατο. Εξάλλου δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η εκμετάλλευση δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικό (καθορισμός της δήθεν «αντικειμενικής» αξίας της εργασίας και σύγκρισή της με τον μισθό που προσφέρει ο καπιταλιστής[2]), αλλά πρόβλημα ουσιωδώς πολιτικό : έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο έλεγχος της παραγωγής βρίσκεται στα χέρια, όχι των ίδιων των εργαζομένων, αλλά των διάφορων διευθυντικών γραφειοκρατιών, οι οποίες αποφασίζουν από τα πάνω κι ερήμην των ίδιων των εργαζομένων για την αξία της εργασίας τους. Υποθέτουμε, εν πάση περιπτώσει, ότι ένας βασικός, ίσως ο βασικότερος λόγος που παίρνει κάποιος δάνειο είναι για να ικανοποιήσει τις καταναλωτικές του ανάγκες (πρβλ. εορτοδάνεια, διακοποδάνεια, καταναλωτικά δάνεια). Με άλλα λόγια για να μπορέσει να καλύψει διά του καταναλωτισμού το κενό νοήματος που του προκαλεί η μεταμοντέρνα κοινωνία, το ολοκληρωτικό δηλαδή άδειασμα της ζωής του από κάθε περιεχόμενο, από κάθε τι που θα μπορούσε να του επιτρέψει να δοθεί ή να αφιερωθεί με πάθος[3]. Ασφαλώς, όπως είναι γνωστό το κενό αυτό δεν καλύπτεται απλά από τον καταναλωτισμό, μιας και αυτός αδυνατεί εκ των πραγμάτων, εκ της ουσίας του και του ανύπαρκτου φαντασιακού του βάθους ως σημασία, να απαντήσει στα βαθιά υπαρξιακά προβλήματα που θέτει το ζήτημα του νοήματος που μια κοινωνία δίνει στα μέλη της για να μπορέσουν αυτά να μετουσιώσουν τις ματαιωμένες επιθυμίες τους. Η ψευδαίσθηση ότι ο καταναλωτισμός μπορεί να προσφέρει κάτι σε αυτή την κατάσταση φτάνει στα όριά της με τη διαπίστωση ότι αυτό που μπορεί να προσφέρει η κατανάλωση και η χρονοβόρα ενασχόληση με την απόκτηση των χρημάτων που αυτή απαιτεί, είναι η απλή αποστροφή του βλέμματος από το πρόβλημα του κενού νοήματος, δηλαδή του γεγονότος ότι η ζωή των ατόμων έχει χάσει κάθε σχεδόν νόημα, πράγμα που συνιστά το πιο περίπλοκο και δυσεπίλυτο ζητήμα των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών. Στη περίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης μιλάμε κατεξοχήν για δάνεια που ανταποκρίνονταν σε καταναλωτικές ανάγκες. Διότι ακόμα και τα δάνεια που δόθηκαν στα φτωχότερα στρώματα ήταν έτσι οργανωμένα ώστε, και στην περίπτωση ακόμα που ο δανειολήπτης στόχευε απλώς στην έξοδο από μια κατάσταση σχετικής ανέχειας, εν τέλει τον εισήγαγαν στη λογική της προσπάθειας ανόδου στην ιεραρχία του καταναλωτικού στάτους. Πράγμα που φαίνεται κι απ’ το είδος των κατοικιών που κατασχέθηκαν. Συνεπώς, μια βασική συνιστώσα του προβλήματος είναι ο καταναλωτισμός, το γεγονός ότι, αφενός, ο καπιταλισμός έχει αναπτύξει τον τύπο εκείνο του ανθρώπου που ζει για να καταναλώνει, χωρίς να σκέφτεται τις συνέπειες και, αφετέρου, ότι η προσφορά της αφειδούς κατανάλωσης είναι το μόνο στο οποίο μπορεί να στηριχτεί το σύστημα, αφού έχει καταστρέψει τις αξίες και τις κοινωνικές παραστάσεις, οδηγώντας στη γενικευμένη ασημαντότητα.

Το γεγονός δείχνει μια σημαντική ανευθυνότητα των ανθρώπων απέναντι στις στοιχειώδεις υποχρεώσεις τους, ακόμα κι αν αυτές καθορίζονται από το ληστρικό τρόπο με τον οποίο τους συμπεριφέρονται οι τράπεζες. Γιατί κανένας απ’ αυτούς δε μιλάει για την ανάγκη περιορισμού του ποσοστού κέρδους των τραπεζών, ούτε καν ψηφίζει τα κόμματα που υποστηρίζουν τέτοιες παρεμβατικές πολιτικές. Οι άνθρωποι είναι ανεύθυνοι απέναντι στα πάντα. Ακόμα και απέναντι σ’ αυτό που τους βασανίζει καθημερινά, τη δόση του δανείου. Είναι γνωστή η ανάλυση του Ντάνιελ Μπελ, σύμφωνα με την οποία η δημιουργία της πίστωσης απ’ τον καπιταλισμό προώθησε σε ουσιώδη βαθμό την ηδονοθηρία και την έλλειψη υπευθυνότητας που χαρακτηρίζουν τις σημερινές επιτρεπτικές κοινωνίες. Λογικό: όταν ο άλλος δε βλέπει άμεσα, χειροπιαστά, το χρήμα που ξοδεύει, το σκορπάει δίχως πολλή σκέψη. Ο Μπελ βέβαια τα έγραφε αυτά πριν από 30 χρόνια –ας αναλογιστούμε τι συμβαίνει σήμερα με τις αγορές μέσω διαδικτύου (όπου αρκεί ένα ανώδυνο κλικ για να χρεώσουμε στην πιστωτική μας υπέρογκα ποσά) και με τα καταναλωτικά δάνεια, το άκρον άωτον δηλαδή της ανευθυνότητας: σου δίνουμε χρήμα για να καλύψεις, ανώδυνα, τα αποτελέσματα της προηγούμενης ανευθυνότητάς σου[4]. Μέσα στο πνεύμα αυτό, σαν απολύτως μαγνητισμένη από την αποχαυνωτική γοητεία της διαφήμισης, δηλαδή της οπτικοποίησης του καπιταλισμού, σπεύδουν να πάρουν τα δάνεια τους και κατόπιν δουλεύουν σαν είλωτες για να τα ξεπληρώσουν. Γιατί τα χρέη στις τράπεζες συνιστούν ένα σύγχρονο είδος δουλοπαροικίας. Και στο τέλος δεν αισθάνονται ούτε είναι ικανοί να ανταποκριθούν είτε στη δόση του δανείου είτε σε έναν υποτιθέμενο πολιτικό και κοινωνικό αγώνα που απαιτείται για να μη γίνονται οι ίδιοι είλωτες των τραπεζών. Πού πήγε η ορθολογικότητα του homo œconomicus κύριε οικονομολόγε;

Η πλασματικότητα, οι (αυτ)απάτες και η διαφθορά ως δομικά χαρακτηριστικά της νεοφιλελεύθερης φάσης του καπιταλισμού

Παλαιά, ακροατή μου, οι ελβετόψυχοι

χαρτογιακάδες είχανε κάποια στοιχειώδη τσίπα,

κάποια στοιχειώδη τσίπα.

Μετά την ανακάλυψη του μικροτσίπ όμως

συρρικνώθηκαν οι όποιες ηθικές τους αναστολές.
Τζ. Πανούσης

Ας περάσουμε στο δεύτερο και στο τρίτο στάδιο της κρίσης, στη διπλή απάτη των τραπεζών που απόλυτα αποχαλινωμένες από το άνευ όρων κυνήγι του κέρδους και την απληστία τους, δανείζουν σε μεγάλη ευκολία ελπίζοντας ότι θα δώσουν στον ίδιο δανειολήπτη και δεύτερο δάνειο που θα ξεπληρώσει το πρώτο και τρίτο που θα ξεπληρώσει το δεύτερο κ.λπ. Και θεωρούν ότι η μπλόφα θα συνεχίζεται επ’ άπειρον μιας και το ταμείο δε θα ξεμείνει ποτέ. Αλλά και όταν ξεμείνει μεταβιβάζουν τα φέσια, τιτλοποιημένα στους «μεγάλους αδελφούς» του καπιταλιστικού συστήματος, τις μεγάλες τράπεζες, λες και δεν ξέρουν ότι η απάτη αυτή μπορεί να οδηγήσει το σύστημα σε κατάρρευση. Δεν πρόκειται απλά για έναν «ανορθολογισμό» του καπιταλισμού, πρόκειται για το δομικό χρακτηριστικό ενός συστήματος που λειτουργεί πέρα από κάθε υποτιθέμενη ορθολογικότητα, ειδικά στη σημερινή, νεοφιλελεύθερη απορρύθμισή του. Όπως έχει πει ο Καστοριάδης, η οικονομία λειτουργεί πλέον ως καζίνο. Η βασική αρχή δεν είναι η «ανάπτυξη» ή η «πρόοδος» (αφού έχουν καταρρεύσει κι αυτές, ως ιδεολογίες, αν και όχι ως πρακτικές, μέσα στα πλαίσια της γενικής αποσύνθεσης των σημερινών καθεστώτων), αλλά το πώς θ’ αρπάξουμε πιο πολλά. Χωρίς κανένα κανόνα. Με κάθε κόστος, ακόμα και μ’ αυτό της κατάρρευσης του συστήματος που μας εκτρέφει, δηλαδή του ίδιου του καπιταλισμού[5]. Το χρήμα είναι η υπέρτατη «αξία» της κοινωνίας χωρίς αξίες. Οι τύποι του «αυτοδημιούργητου», εργατικού πουριτανού αλά Φραγκλίνος όπως επίσης και του βεμπεριανού ή σουμπετεριανού «δημιουργικού» επιχειρηματία είναι παρελθόν. Ζούμε στην εποχή του επιχειρηματία γκάνγκστερ (χαρακτηριστικό το παράδειγμα της σημερινής Ρωσίας) και του μπάνκστερ (bankster). Αλλά ζούμε και στην εποχή του ανθρώπου μικρο-γκάνγκστερ, όπου ο αμοραλισμός αποτελεί τον κανόνα. Ποιόν ενδιαφέρει στ’ αλήθεια το οικολογικό κραχ που θα συμβεί σε 20 μόλις χρόνια; Κανέναν. Εκτός βέβαια απ’ τους μεγαλο-«οικολόγους» τύπου Αλ Γκορ και Αλ Αφούζου (ιδιοκτήτη του Σκάι και της Καθημερινής, ο οποίος έχει κατηγορηθεί επανηλειμμένως, στο παρελθόν, για το ότι αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την εντολή της Ε.Ε. για ενίσχυση των μονοπύθμενων πλοίων και τη μετατροπή τους σε διπλοπύθμενα, με σκοπό την κατά το δυνατό μεγαλύτερη πρόληψη των ατυχημάτων που οδηγούν στην ανάπτυξη πετρελαιοκηλίδων). Ποιόν ενδιαφέρει στ’ αλήθεια αν η οικονομική ευμάρεια, η ανάπτυξη και η απληστία της Δύσης, αλλά όχι μόνο (ας μην ξεχνάμε και την Κίνα, την Ινδία ή την Ιαπωνία), βασίζεται στην κατασπατάληση των ενεργειακών πόρων του πλανήτη, στην απόλυτη εκμετάλλευση του «ανθρώπινου δυναμικού» του τρίτου κόσμου, στην καταστροφή του περιβάλλοντος; Κανέναν. Γιατί κανένας δεν παραδέχεται ότι αν θέλουμε να ξεφύγουμε από τα προβλήματα αυτά, οφείλουμε να αλλάξουμε την ίδια τη μορφή του κόσμου και τον ίδιο τον ανθρωπολογικό τύπο που έχουμε δημιουργήσει εδώ και 3-4 αιώνες. Ποιός είναι διατεθειμένος να το κάνει αυτό; Ποιός έχει σοβαρότητα και υπευθυνότητα αντίστοιχη με την κρισιμότητα του ζητήματος; Μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι;

Από τον τύπο του κράτους νυχτοφύλακα έχουμε περάσει στον τύπο του κράτους μπέιμπι σίτερ. Γιατί αρχικά η Κεντρική Ομοσπονδιακή Τράπεζα για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ρευστότητας έσπευσε να ρίξει στην αγορά άφθονο χρήμα μέσω άμεσων δανειοδοτήσεων ακόμα και σε μη τραπεζικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς τους οποίους αδυνατεί να ελέγξει, και οι οποίοι δεν είναι καθόλου απίθανο να αρχίσουν τα ίδια ή αντίστοιχα παιχνίδια, αφού είναι βέβαιο ότι με τέτοιους τρόπους θα εξασφαλίσουν εύκολο χρήμα. Και στη συνέχεια οι κυβερνήσεις των κρατών της Δύσης έσπευσαν να κοινωνικοποιήσουν τα χρέη των τραπεζών, πράγμα που είχαν ξεχάσει εδώ και δεκαετίες να κάνουν για τα κέρδη τους. Το κράτος δηλαδή, την κεϊνσιανή παρεμβατικότητα[6] του οποίου αναπόλησαν πολλοί τελευταία, έδωσε στα κακομαθημένα παιδιά (τραπεζίτες, μεγαλοστελέχη, golden boys, δανειοδότες αλλά και, κατ’ επέκταση, δανειολήπτες) καινούργια παιχνίδια για να παίζουν, αφού αυτοί κατέστρεψαν τα προηγούμενα.

Το οικονομικό σύστημα, όπως έχει διαμορφωθεί, αποτελεί μια γιγαντιαία φούσκα η οποία ξεφουσκώνει κάθε τόσο μέσω των περιοδικών κρίσεων, αλλά δε σκάει. Πρόκειται να σκάσει σύντομα και εκ των πραγμάτων, όταν θα αρχίσουν να εμφανίζονται στην καθημερινότητα οι επιπτώσεις της οικολογικής κρίσης. Το σύστημα αυτό βασίζεται σε μια σειρά από απάτες και στρεβλωμένες πραγματικότητες, όπως οι κίβδηλοι «ρυθμοί ανάπτυξης», οι πληθωρισμοί και τα ΑΕΠ[7]. Πάνω σε τέτοια θεμέλια οικοδομούνται εθνικές οικονομίες και διεθνείς επενδύσεις. Οπότε, δεν πρέπει να μας ξαφνιάζουν τα περιοδικά κραχ, ακόμα κι αν λαμβάνουν την έκταση του σημερινού. Πρέπει μάλιστα να μάθουμε να ζούμε σε ένα περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας αντίθετο από κείνο της «πραγματικής», προς το οποίο μας εκπαιδεύει η παρακολούθηση του δελτίου ειδήσεων που επιμένει ότι ο πληθωρισμός είναι στο 4,5% μετά τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ. Η εικονική αυτή πραγματικότητα δεν είναι παρά η συνολική άποψη της υπερτροφίας της οικονομίας (ως βασικού κινήτρου και μοναδικής ανθρώπινης δραστηριότητας). Επειδή ζούμε σε μία οικονομιστική κοινωνία, όπου η οικονομική (παραγωγή και κατανάλωση) θεωρείται η βασική αν όχι η μοναδική δραστηριότητα του ανθρώπου, η οικονομία γίνεται το κέντρο του σύμπαντος. Και όταν το κέντρο του σύμπαντος είναι πλασματικό, η πλασματικότητα επεκτείνεται απειλητικά, όπως η έρημος για την οποία μιλάει η Νίτσε.

Από την εποχή που ο καπιταλισμός μετατόπισε το κέντρο βάρους στις υπηρεσίες και ιδιαιτέρως από την εποχή που το χρήμα πουλιέται και αγοράζεται σε καζινοποιημένα διεθνή χρηματιστήρια, η οικονομία έχασε ένα μεγάλο μέρος του πραγματικού της χαρακτήρα και μετουσιώθηκε σε παίγνιο στο οποίο το μόνο που μετρά είναι να ξέρεις να μπλοφάρεις, να καιροσκοπείς και να αισχροκερδείς, σ’ ένα περίεργο είδος ηλεκτρονικού παιχνιδιού, όπου τα πραγματικά ρίσκα διαγράφονται μέσω της μετακύλισής τους σε οικονομικά προϊόντα-«τέρατα» σαν τα πιστωτικά παράγωγα[8]. Σε αυτό συνέβαλε και η μετακύληση του οικονομικού ενδιαφέροντος από τα υλικά προϊόντα στις υπηρεσίες, μια δεδομένη δηλαδή απο-υλικοποίηση της οικονομίας που έχει λάβει χώρα εδώ και μερικές δεκαετίες. Συναρτώνται επίσης αυτής της πλασματικοποίησης οι δυνατότητες εύκολης και «επιτρεπτικής» πίστωσης για τις οποίες μιλήσαμε παραπάνω ή το «πλαστικό» χρήμα[9]. Η πλασματική πλευρά της οικονομίας έχει υπερισχύσει της πραγματικής οικονομίας. Για παράδειγμα μία «υγιής», εισηγμένη στο χρηματιστήριο επιχείρηση υπόκειται απολύτως στους ψυχολογικούς όρους με τους οποίους το τελευταίο λειτουργεί και μπορεί παρότι «υγιής» να καταρρεύσει μέσα σε μία μόλις στιγμή, αν οι γενικοί δείκτες κάνουν την απαιτούμενη βουτιά. Αυτό θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε και διαφορά της λογιστικής από τη χρηματιστηριακή αξία μιας επιχείρησης. Στο ίδιο πλαίσιο μπορούμε να εντάξουμε κι αυτό που ορισμένοι οικονομολόγοι αποκαλούν «δικτατορία των μετόχων» ή «θεμελιώδη κρίση της σχέσης των μετόχων με τους μάνατζερ»: το γεγονός δηλαδή ότι οι εταιρίες αντικαθιστούν όλο και περισσότερο τη λήψη δανείων απ’ τις τράπεζες, ως μορφή χρηματοδότησης, από την εισαγωγή στο χρηματιστήριο και την έκδοση μετοχών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, πολύ συχνά, οι μεγαλοεπενδυτές (και κυρίως οι επενδυτικοί οργανισμοί) να παρεμβαίνουν και να παραγκωνίζουν τα Δ.Σ. των εταιριών στων οποίων τις μετοχές έχουν επενδύσει, όταν οι πολιτικές των τελευταίων δεν ανταποκρίνονται στα συμφέροντά τους.

Για να συλλάβουμε το επίπεδο της πλασματικότητας, ας αναλογισούμε μονάχα τι μπορεί να σημαίνει να πουλάς χρήμα ή –ακόμα χειρότερα- να πουλάς την προσδοκία ή το ρίσκο να εισπράξεις ή να μην εισπράξεις χρήμα. Και ας αναλογιστούμε μια οικονομία βασισμένη σε τέτοιου είδους «ιδεατότητες». Αυτό που αποδεικνύεται από σκάνδαλα που βγαίνουν στη επιφάνεια κάθε τόσο -π.χ. Siemens- είναι η πλήρης κυριάρχηση του οικονομιστικού φαντασιακού και η αδυναμία του ίδιου του καπιταλισμού να αυτοαναπαραχθεί, αναπαράγοντας εκείνο τον τύπο ανθρώπου και τους αντίστοιχους θεσμούς που θα κάνουν δυνατή τη διατήρηση του συστήματος, βάζοντας φρένο στις εγγενείς –όπως φαίνεται- αυτοκαταβροχθιστικές τάσεις που εκδηλώνονται ως απεριόριστο και χωρίς κανένα όρο κυνήγι του κέρδους. Το σύστημα δείχνει, για παράδειγμα, ανίκανο να δημιουργήσει το συνεπή εκείνο υπάλληλο που θα επανδρώσει το θεσμό ο οποίος θα διασφαλίσει τα θεμιτά όρια του ανταγωνισμού, ώστε ο τελευταίος να λειτουργήσει προς το συμφέρον της υγιούς[10] επιχειρηματικότητας και του καταναλωτή. Φαίνεται ανίκανο να αναπαράγει το ήθος της παραδοσιακής τραπεζικής που ακολουθούσε «συντηρητική» πολιτική και δεν αφηνόταν στα επικίνδυνα παιχνίδια με τα παράγωγα. Ή φαίνεται επίσης ανίκανο να δημιουργήσει τον συνεπή τύπο του υπαλλήλου ή του δικαστή που θα καταπολεμήσει τη φοροδιαφυγή και τη διαφθορά. Αυτά δεν είναι τυχαία περιστατικά, αδυναμίες συγκεκριμένων προσώπων, αλλά δομικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού. Οι «στρεβλώσεις της αγοράς» δεν είναι πρόσκαιρα ή τυχαία γεγονότα αλλά αναπτύξεις της ίδιας της λογικής του συστήματος, σάρκα από τη σάρκα του. Έτσι είναι απολύτως αβέβαιο ότι ένα σύστημα που βασίζεται στον πόλεμο όλων εναντίον όλων, όπου κάθε ρυθμιστική αξία έχει χαθεί και όπου η αρπακτικότητα και ο αμοραλισμός είναι οι μοναδικοί κοινοί τόποι, δε θα φτάσει σύντομα στα όριά του. Φυσικά το κράτος μπέιμπι σίτερ εγγυάται προς το παρόν τη συνέχιση αυτής της κατάστασης. Απολύτως σύμφωνη με το οικονομιστικό φαντασιακό, που θεωρεί ότι η οικονομία είναι το θεμέλιο όλων των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, και η «πολιτική» εμφανίζεται απόλυτα υποταγμένη στο χρήμα. Ή οι πολιτικοί είναι αυτοί που εισπράττουν τις βαλίτσες της Siemens. Ο πολιτικός που χρηματίζεται ή που δημιουργεί offshore εταιρείες είναι ο τύπος πολιτικού που αντιστοιχεί σε αυτό το σύστημα. Γι’ αυτό γράφεται κανείς στη ΔΑΠ, γι’ αυτό γίνεται βουλευτής, για να αποκομίσει προσωπικά οφέλη, για να γίνει πλούσιος. Αυτή είναι η σημερινή κυρίαρχη ιδεολογία και πρακτική. Και οι παντός είδους Ανδριανόπουλοι που βλέπουν το κράτος ως παράγοντα που απειλεί την «ελεύθερη» (χα) αγορά και τους μεταφυσικούς όρους που τη συνέχουν, που ονειρεύονται «ανόθευτους ανταγωνισμούς» είναι βαθιά νυχτωμένοι, οφθαλμοφανώς πια αμήχανοι και βυθισμένοι σε μία ιδεοληψία σχεδόν απόλυτα αποκομμένη από την πραγματικότητα του σύγχρονου ξεσαλωμένου καπιταλισμού[11].

Ποιά είναι οι λύση; Ας γίνουμε λίγο κουραστικοί: Η λύση είναι η αναγέννηση εκείνου του τύπου ανθρώπου που μπορεί να στοχάζεται αυτό που κάνει, να φαντάζεται και να επιθυμεί ένα διαφορετικό κόσμο και να αγωνίζεται γι’ αυτόν. Η λύση είναι η αναζωπύρωση της επιθυμίας να ζούμε σαν άνθρωποι και όχι σαν δουλοπάροικοι, σαν τηλεκατευθυνόμενα ρομπότ, σαν καταναλωτικά ζόμπι. Η λύση είναι να ενεργοποιηθούμε για να περιορίσουμε το τεράστιο χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου, την εκμετάλλευση και την κατασπατάληση των πόρων του Τρίτου Κόσμου και τις μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών. Η λύση είναι να αναγνωρίσουμε ότι ο πλανήτης καταστρέφεται μέρα με τη μέρα και δεν υπάχουν περιθώρια αναβολής μιας ουσιαστικής ενεργοποίησής μας προς την αλλαγή του εαυτού μας και του κόσμου· προς το σταμάτημα της οικονομικής μεγέθυνσης και την ανάσχεση της ανάπτυξης. Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας. Εμείς και κανένας άλλος.



____________________________
[1] Η έκταση αυτής της τραπεζικής απάτης, δηλαδή το γεγονός ότι οι τράπεζες πουλάνε πολύ ακριβά το χρήμα που αγοράζουν πολύ φθηνά, φαίνεται να σώζει το ελληνικό τραπεζικό σύστημα καθώς εμφανίζεται ανεπηρέαστο από τα τοξικά ομόλογα που κυκλοφορούν με ελάχιστες εξαιρέσεις. Τα τεράστα υπερκέρδη των τραπεζών που απομυζούν υπέρ του δέοντος τους καταθέτες και τους δανειολήπτες έκαναν προφανώς την επένδυση σε ομόλογα υψηλού ρίσκου και υψηλού κέρδους αχρείαστη. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα πατάει γερά στα πόδια του, δηλαδή στον τράχηλο των πελατών του. Κάτι ήξεραν φαίνεται οι κυβερνήσεις που δεν επενέβαιναν για να περιορίσουν την αισχροκέρδεια των τραπεζιτών και που σιγοντάριζαν το ξεσάλωμά τους. Εδώ τα κορόιδα πληρώνουν αδιαμαρτύρητα και το κόστος της οικονομικής κρίσης το έχουν πληρώσει προ πολλού, ασχέτως αν χρειστεί σε λίγο να το ξαναπληρώσουν.

[2] Καθώς η εργασία δεν είναι ένα εμπόρευμα σαν όλα τα υπόλοιπα. Η αξία της, ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι και στις περιπτώσεις των υπόλοιπων εμπορευμάτων θα μπορούσε να οριστεί αντικειμενικά, είναι κάθε φορά καθορισμένη απ’ το επίπεδο των κοινωνικών αγώνων και των διεκδικήσεων των εργαζομένων.

[3] Υπό αυτή την έννοια είναι χρήσιμο να τονίζουμε ότι ο γενικευμένος δανεισμός στον οποίο στηρίζει τα τελευταία χρόνια η αμερικανική οικονομία την ανάπτυξή της δεν δικαιολογεί σε καμία περίπτωση τις διάφορες θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες αυτοί που δανείζονται είναι μόνο τα φτωχότερα στρώματα. Τα φτωχότερα στρώματα απλώς πήραν τα πιο επισφαλή δάνεια (τα περίφημα subprimes). Κατά τα άλλα ο δανεισμός κι η υπερχρέωση είναι γενικό φαινόμενο που χαρακτηρίζει το σύνολο της αμερικανικής κοινωνίας και βρίσκεται στη βάση της εσωτερικής κατανάλωσης των ΗΠΑ, η οποία αντιπροσωπεύει τα 2/3 του ΑΕΠ τους.

[4] Για να μη μιλήσουμε για το περίφημο σύστημα mortgage equity withdrawal, το δανεισμό που βασίζεται στην υπεραξία των ακινήτων: παίρνεις ενυπόθηκο δάνειο και καθ’ όλη την περίοδο που η αξία του σπιτιού σου αυξάνεται (φανταστείτε τι έγινε κατά την περίοδο της φούσκας των ακινήτων, οπότε οι τιμές είχαν απογειωθεί!), η τράπεζα ή η εταιρία υποθηκών που σου έχει δώσει το δάνειο, σου αυξάνει αυτόματα και δίχως κόστος το ποσό του αρχικού δανείου.

[5] Μ’ αυτό δε θέλουμε, φυσικά, να πούμε ότι η κερδοσκοπία κι η λογική του τζόγου είναι φαινόμενα μόνο της σημερινής περιόδου. Αμφότερα είναι εγγενή στην καπιταλιστική νοοτροπία. Η μόνη διαφορά είναι ότι τα τελευταία τριάντα χρόνια παρατηρείται μια υποχώρηση του παραδοσιακού, επιχειρηματικού καπιταλιστικού φαντασιακού, στα πλαίσια της γενικότερης αποσύνθεσης της δυτικής παράδοσης και της μετατόπισης της οικονομίας προς τον χρηματοπιστωτικό κλάδο (ο οποίος ανέκαθεν χαρακτηριζόταν περισσότερο από άλλους τομείς της οικονομίας απ’ τη λογική του τζόγου). Ως αποτέλεσμα υποχωρούν τα στοιχεία «ορθολογικότητας», διαφάνειας και, στοιχειώδους έστω, εντιμότητας που συναποτελούσαν, μεταξύ άλλων, παλαιότερα το καπιταλιστικό πνεύμα (και τα οποία έχει αναλύσει ο Μαξ Βέμπερ, επί παραδείγματι), χάριν των καθαρά κερδοσκοπικών και αρπακτικών του πτυχών. Γι’ αυτό μπορούμε να δούμε ένα συγγραφέα δεδηλωμένο οπαδό του καπιταλισμού να γράφει (σε σχετικό εκλαϊκευτικό εγχειρίδιο) ότι «… είναι απαραίτητο να επανεξεταστεί το θέμα της επιχειρηματικής ηθικής. Η εποχή που αυτή θεωρούνταν ως κάτι το αυτονόητο παρήλθε οριστικά» (Cl. Jessua, Ο καπιταλισμός, μτφρ. Γ. Σιδέρης, Αθήνα, Το Βήμα-γνώση, συλλ. «Τι γνωρίζω;», 2007, σ. 81).

[6] Αν και οφείλουμε να πούμε ότι δεν πρόκειται για κεϊνσιανισμό, στο βαθμό που η κρατική παρέμβαση δεν αναζωογονεί την πραγματική οικονομία, δεν κάνει δημόσιες δαπάνες που θα ενισχύσουν το ρυθμό ανάπτυξης, αλλά απλά εξισορροπεί στο μέτρο του δυνατού την κατάσταση στην πλασματική οικονομία, εν προκειμένω στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Βέβαια, επειδή η πραγματική οικονομία εξαρτάται απόλυτα από την πλασματική, οι κρατικές παρεμβάσεις θα έχουν επίπτωση και στην πρώτη.

[7] Ο Σερζ Λατούς στο βιβλίο του Το στοίχημα της απο-ανάπτυξης αποδεικνύει τον κίβδηλο χαρακτήρα αυτού που ονομάζεται Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν πάνω στο οποίο βασίζεται ολόκληρη η οικονομική ανάλυση. Με την θέση του αυτή μας υπενθυμίζει τα όρια της ποσοτικοποίησης, την ξεχασμένη αλλά αναντίρρητη αλήθεια ότι δεν είναι τα πάντα μετρήσιμα.

[8] Παραθέτουμε εδώ κομμάτι ενός άρθρου που δείχνει το εύρος του ανορθολογισμού της σημερινής πλασματικής οικονομίας: «Η παρούσα κρίση των χρηματαγορών έχει μερικές κοινές πλευρές με την εξέλιξη δηλαδή ορισμένων κατευθύνσεων των μαθηματικών του 19ου αιώνα, όταν μαθηματικοί σαν τον Πεανό ή τον Καντόρ παρήγαγαν “τερατώδη” μαθηματικά αντικείμενα σαν την καμπύλη πλήρωσης απείρου χώρου ή σαν την ιδέα τις μη ύπαρξης του συνόλου όλων των συνόλων, τα οποία έκαναν τους επιστήμονες να χάνουν την εμπιστοσύνη τους στα μαθηματικά. Περίπλοκα δομημένα χρηματοοικονομικά προϊόντα, σαν τα εξασφαλισμένα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού ρίσκου ή τα πιστωτικά παράγωγα, είναι τα σημερινά “τέρατα”. Όπως ακριβώς μερικοί επιστήμονες αμφέβαλλαν, τότε, για τα ίδια τα θεμέλια των κλάδων τους, έτσι μερικοί τραπεζίτες έχουν χάσει σήμερα την πίστη τους στους συναδέλφους τους και ακόμα περισσότερο στις αγορές. Όπως ακριβώς οι μαθηματικοί ζητούσαν τη “διασάφηση”, έτσι και οι policy makers και οι επενδυτές ζητούν τη “διαφάνεια”… Οι χρηματαγορές απορυθμίστηκαν ολοκληρωτικά, ακολουθώντας το “big bang” της Μ. Θάτσερ. Το αποτέλεσμα είναι μια τεράστια ποικιλία νέων οικονομικών θεωριών και προϊόντων, μεταξύ των οποίων (απ’ τα πιο πρόσφατα) πράγματα σαν τα πιστωτικά παράγωγα ή τους εγγυημένους από περιουσιακά στοιχεία τίτλους… η ίδια η πολύπλοκη φύση των νέων αυτών προϊόντων δημιούργησε ένα πλατύ γνωστικό χάσμα ανάμεσα στους παραγωγούς και τους αγοραστές. Πάρα πολλοί διευθυντές αγόρασαν προϊόντα τα οποία δεν κατανοούσαν απόλυτα, ενώ πάρα πολλοί πωλητές δεν ήταν ικανοί να μεταφράσουν σε λέξεις τους κινδύνους που ήταν κρυμμένοι σε σκοτεινές οικονομικές εξισώσεις» (E. Chaney “Monsters in the Closet”, Newsweek, 22.10.2007).

[9] Λέγοντας ότι κάτι είναι «πλαστικό» εννούμε ήδη ότι δεν είναι αρκετά ανθεκτικό, ότι είναι ελαφρύ, ότι είναι ψεύτικο. Στον κόσμο της πλασματικής οικονομίας ακόνα και τα υλικά αντικείμενα χάνουν τη βαρύτητά τους. Πρόκειται για έναν πλαστικό κόσμο (πλαστικό χρήμα, πλαστικό φαγητό, πλαστική χειρουργική κ.λπ.), έναν κόσμο αντικειμένων μιας χρήσης που η αντοχή του στο χρόνο είναι ανάλογη της αντοχή των μουσικών hits στην κορυφή των charts. Το πλαστικό είναι το υλικό που αντιστοιχεί σε μία πλασματική οικονομία και το εφήμερο είναι η μορφή εκείνη της ελαφρότητας, της ταχύτητας και της λήθης που υποκαθιστά τον ίδιο το χρόνο.

[10] Το κριτήριο αυτής της «υγείας» δεν είναι η οικονομική ισότητα και δημοκρατικότητα –καθώς μέσα στον καπιταλισμό δε νοείται ούτε οικονομική ισότητα ούτε καμία κυριαρχία των καταναλωτών (ως οικονομικών υποκειμένων), αλλά η λειτουργικότητα του συστήματος, το «ποσοστό» δηλαδή κερδοσκοπίας, αδιαφάνειας και διαφθοράς πέραν του οποίου ο καπιταλισμός δυσκολεύεται να λειτουργήσει.

[11] Αλλά και του καπιταλισμού γενικώς, καθώς «εκεί όπου υπάρχει καπιταλισμός δεν υπάρχει αγορά· κι εκεί όπου υπάρχει αγορά, δε μπορεί να υπάρχει καπιταλισμός. Υπάρχει μόνο μια ολιγοπωλιακή ψευδο-αγορά, περισσότερο από “ατελής”, η οποία είναι ανορθολογική» (Κ. Καστοριάδης, «Quelle démocratie?» [«Ποια δημοκρατία;»], Figures du pensable, Παρίσι, Seuil, 1999, σ. 167).

Ανοιχτή συνάντηση

Μιας και οι επιστολές και τα e-mails απ' τους θαυμαστές μας ξεπέρασαν κάθε προσδοκία, είμαστε αναγκασμένοι να ανακοινώσουμε ότι ξαναρχίζουμε τις ανοιχτές συναντήσεις της ομάδας. Η πρώτη εξ' αυτών θα λάβει χώρα την επόμενη Τρίτη, 28 Οκτωβρίου, στις 18:00, στο Αθηναϊκό Καφενείο (επί της Σώλονος, ανάμεσα στη Νομική και το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου).

Ως θέματα συζήτησης έχουμε σκεφτεί τη διεθνή οικονομική κρίση και την εγχώρια "κρίση του πολιτικού συστήματος".

Αφού βρεθεί η λύση σ' αυτές τις δύο κρίσεις, θ' ακολουθήσει λαϊκό πρόγραμμα, με γκεστ σταρ το νομόρχη Θεσσαλονίκης και εθνικό ηγέτη, Παναγιώτη Ψωμιάδη. Με αυτό τον τρόπο θέλουμε να τιμήσουμε τη μεγάλη εθνική εορτή, τον υπεράνθρωπο αγώνα των Ελλήνων φαντάρων που, αντιστεκόμενοι στον Ιταλό εισβολέα, κατέκτησαν τη μισή Αλβανία.

Η Εκκεντρική Επιτροπή (Ε.Ε.) της ΑήΒ